نماز از منظر رهبری
پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز، سندی است که نماز را نه صرفا یک فریضه عبادی فردی، فراتر رفته و بعد اجتماعی را درنوردیده و به‌مثابه یک راهبرد تمدنی، یک معراج عارفانه، و یک تجربه عاشقانه بازتعریف می‌کند. این پیام در شرایطی صادر شده که شرط «مُکنت و قدرت» ملت ایران بیش از پیش فراهم شده و براساس آموزه قرآنی، اقامه نماز به عنوان «اولین ثمره و نشانه حکومت صالحان» تلقی می‌شود.
حجت‌الاسلام دکتر حسین متفکر - عضو هیات علمی دانشگاه
رهبری در متن پیام، با استناد به آیه ۴۱ سوره حج، نماز را «اولین ثمره و نشانه حکومت صالحان» معرفی می‌کنند (پیام رهبری، ۱۴۰۵). این تعبیر در ادبیات رهبری سابقه‌ای 40 ساله دارد؛ از نخستین پیام به اجلاس نماز در سال ۱۳۷۰ که در آن تأکید شد: «برپا داشتن نماز، نخستین ثمره و نشانه حکومت صالحان است.» (بیانات امام شهید، ۱۳۷۰)
نکته راهبردی در این خوانش آن است که اقامه نماز نه به معنای گزاردن نماز توسط صالحان، بلکه به معنای برپاداشتن ستون نماز در پیکره جامعه است. رهبری در بیانی دیگر تصریح می‌کنند: «معنای واقعی اقامه نماز فقط این نیست که صالحان، خود نماز بگزارند... بلکه باید این ستون دین در جامعه، به‌پاداشته شود و همه‌کس با اشاره‌های آن آشنا و از برکات آن برخوردار گردند.» (بیانات رهبری، ۱۳۷۰) این تعبیر، نماز را از سطح یک عمل فردی به سطح یک پروژه اجتماعی ارتقا می‌دهد.
پیام رهبری صریحا اعلام می‌کند که اقامه نماز «برای فراهم شدن زمینه طی طریق از مرحله نهضت و انقلاب اسلامی تا مرحله جامعه اسلامی، امری ضروری است و بعد از آن است که نیل به مرحله تمدن اسلامی میسور خواهد شد.» (پیام رهبری، ۱۴۰۵) این یک نقشه راه راهبردی است: انقلاب اسلامی-جامعه اسلامی- تمدن اسلامی، که در آن نماز نه یک برنامه حاشیه‌ای فرهنگی، بلکه پیش‌نیاز ساختاری گذار به تمدن است.
رهبری با پیوند آیه ۴۱ سوره حج به «آیه وعده نصرت الهی» در همان سوره، نشان می‌دهند که اقامه نماز «تکیه‌گاه مستحکم ذکر خدا و امید و اعتماد به او» است و «نقش ویژه‌ای در جهاد و فتح و ظفر در میدان‌های مبارزه» دارد (پیام رهبری، ۱۴۰۵). این تحلیل راهبردی، نماز را به‌عنوان منبع قدرت معنوی در مواجهه با چالش‌های نظامی، سیاسی و فرهنگی معرفی می‌کند.
حدیث مشهور نبوی که نماز را به «ستون خیمه» تشبیه می‌کند، دقیقا همین منطق راهبردی را بیان می‌دارد: «نماز ستون دین است مانند ستون خیمه؛ هنگامی که ستون خیمه ثابت و برقرار باشد، طناب‌ها و میخ‌ها کارایی دارند و اگر ستون خیمه کج شود یا بشکند، از میخ‌ها و طناب‌ها کاری ساخته نیست» (شیخ صدوق، معانی‌الاخبار : ۳۶۱).
امام صادق (ع) نیز می‌فرمایند: «“أوّل ما یحاسب به العبد الصلاة، فإن قُبلت قُبل سائر عمله، و إذا رُدّت رُدّ علیه سائر عمله» (نخستین چیزی که از بنده حسابرسی می‌شود نماز است؛ اگر پذیرفته شود، سایر اعمالش نیز پذیرفته می‌شود و اگر رد شود، سایر اعمالش نیز رد می‌شود) (کلینی، کافی، ج ۳ : ۲۶۸). این حدیث، منطق سلسله‌مراتبی پیام رهبری را نشان می‌دهد: نماز به‌عنوان «شاخص کلیدی» عمل می‌کند که وضعیت کل نظام اعمال را تعیین می‌کند.
رهبری در پیام خود، نماز را «رشته اتصال هر‌یک از ما برای ارتباط نزدیک و مستقیم با منبع لایتناهی و لایزال الهی» توصیف می‌کنند (پیام رهبری، ۱۴۰۵). این تعبیر با مبنای عرفانی امام خمینی(ره) هم‌راستاست که در «سرّ الصلاة» می‌نویسد: «نماز معراج کمالی مؤمن و مقرّب اهل تقوی است.» (امام خمینی، سرّ الصلاة : ۱۲).
نکته راهبردی در این خوانش آن است که اقامه نماز نه به معنای گزاردن نماز توسط صالحان، بلکه به معنای برپاداشتن ستون نماز در پیکره جامعه است. رهبری در بیانی دیگر تصریح می‌کنند: «معنای واقعی اقامه نماز فقط این نیست که صالحان، خود نماز بگزارند... بلکه باید این ستون دین در جامعه، به‌پاداشته شود و همه‌کس با اشاره‌های آن آشنا و از برکات آن برخوردار گردند.» (بیانات رهبری، ۱۳۷۰) این تعبیر، نماز را از سطح یک عمل فردی به سطح یک پروژه اجتماعی ارتقا می‌دهد.
پیام رهبری صریحا اعلام می‌کند که اقامه نماز «برای فراهم شدن زمینه طی طریق از مرحله نهضت و انقلاب اسلامی تا مرحله جامعه اسلامی، امری ضروری است و بعد از آن است که نیل به مرحله تمدن اسلامی میسور خواهد شد.» (پیام رهبری، ۱۴۰۵) این یک نقشه راه راهبردی است: انقلاب اسلامی-جامعه اسلامی- تمدن اسلامی، که در آن نماز نه یک برنامه حاشیه‌ای فرهنگی، بلکه پیش‌نیاز ساختاری گذار به تمدن است.
رهبری با پیوند آیه ۴۱ سوره حج به «آیه وعده نصرت الهی» در همان سوره، نشان می‌دهند که اقامه نماز «تکیه‌گاه مستحکم ذکر خدا و امید و اعتماد به او» است و «نقش ویژه‌ای در جهاد و فتح و ظفر در میدان‌های مبارزه» دارد (پیام رهبری، ۱۴۰۵). این تحلیل راهبردی، نماز را به‌عنوان منبع قدرت معنوی در مواجهه با چالش‌های نظامی، سیاسی و فرهنگی معرفی می‌کند.
حدیث مشهور نبوی که نماز را به «ستون خیمه» تشبیه می‌کند، دقیقا همین منطق راهبردی را بیان می‌دارد: «نماز ستون دین است مانند ستون خیمه؛ هنگامی که ستون خیمه ثابت و برقرار باشد، طناب‌ها و میخ‌ها کارایی دارند و اگر ستون خیمه کج شود یا بشکند، از میخ‌ها و طناب‌ها کاری ساخته نیست» (شیخ صدوق، معانی‌الاخبار : ۳۶۱).
امام صادق (ع) نیز می‌فرمایند: «“أوّل ما یحاسب به العبد الصلاة، فإن قُبلت قُبل سائر عمله، و إذا رُدّت رُدّ علیه سائر عمله» (نخستین چیزی که از بنده حسابرسی می‌شود نماز است؛ اگر پذیرفته شود، سایر اعمالش نیز پذیرفته می‌شود و اگر رد شود، سایر اعمالش نیز رد می‌شود) (کلینی، کافی، ج ۳ : ۲۶۸). این حدیث، منطق سلسله‌مراتبی پیام رهبری را نشان می‌دهد: نماز به‌عنوان «شاخص کلیدی» عمل می‌کند که وضعیت کل نظام اعمال را تعیین می‌کند.
رهبری در پیام خود، نماز را «رشته اتصال هر‌یک از ما برای ارتباط نزدیک و مستقیم با منبع لایتناهی و لایزال الهی» توصیف می‌کنند (پیام رهبری، ۱۴۰۵). این تعبیر با مبنای عرفانی امام خمینی(ره) هم‌راستاست که در «سرّ الصلاة» می‌نویسد: «نماز معراج کمالی مؤمن و مقرّب اهل تقوی است.» (امام خمینی، سرّ الصلاة : ۱۲).
