در گفت و گو با تهیه کننده انیمیشن «ساعت پویا؛ راز صندوق» پشت‌صحنه تولید این مجموعه از چاپ سه‌بعدی چهره عروسک‌ها تا تجربه استاپ‌موشن را بررسی کرده‌ایم
جادوی قصه در تربیت کودک
آبتین یغماییان، تهیه‌کننده انیمیشن سریالی «ساعت پویا؛ راز صندوق»، از تجربه‌های فنی این مجموعه، شیوه انتقال مفاهیم تربیتی به مخاطب کودک و اهمیت هماهنگی گروه در تولید استاپ‌موشن می‌گوید.
زهرا عباسی - جام جم آنلاین
به گزارش جام‌جم آنلاین، در انیمیشن ساعت پویا؛ راز صندوق، یک ساعت جادویی به شخصیت اصلی اجازه می‌دهد به گذشته برگردد و اشتباهاتش را جبران کند. این ایده، مبنای داستانی مجموعه‌ای است که مفاهیم تربیتی را از مسیر تجربه‌های شخصیت اصلی پیش می‌برد. این اثر از تولیدات مرکز پویانمایی صبا در معاونت سیمای رسانه‌ملی است که در جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان، پروانه زرین بخش پویانمایی کوتاه را دریافت کرد. این جایزه فرصتی برای گفت‌و‌گو با آبتین یغماییان، تهیه‌کننده مجموعه، درباره تجربه‌های گروه در تولید استاپ‌موشن فراهم کرد؛ از ترکیب عروسک‌های سه‌بعدی با اجزای دوبعدی چهره تا حفظ انسجام هنری در پروژه‌های چندساله و استفاده از موسیقی برای ارتباط بهتر با مخاطب کودک.
او در این گفت‌و‌گو همچنین از تجربه‌های پیشین مرکز پویانمایی صبا و ظرفیت جشنواره‌ها برای آشنایی کودکان با دنیای انیمیشن سخن می‌گوید.
وقتی اشتباه، بخشی از داستان می‌شود
یغماییان درباره شیوه انتقال مفاهیم تربیتی در ساعت پویا؛ راز صندوق توضیح می‌دهد: داستان این مجموعه بر امکان جبران اشتباه‌ها و انتخاب مسیر درست‌تر استوار است. ساعت جادویی به شخصیت اصلی اجازه می‌دهد به گذشته برگردد و تصمیم‌هایش را اصلاح کند. به این ترتیب، اشتباه در داستان فقط یک اتفاق نیست، بلکه فرصتی برای بازنگری در رفتار و انتخاب‌های شخصیت به شمار می‌رود.
به گفته او: مفاهیم تربیتی زمانی بهتر با مخاطب کودک ارتباط برقرار می‌کنند که در دل داستان و تجربه شخصیت‌ها قرار بگیرند. کودک از طریق همراهی با شخصیت اصلی، پیامد تصمیم‌های او را می‌بیند و فرصت پیدا می‌کند درباره رفتار‌ها و انتخاب‌هایش فکر کند.تجربه تولید مجموعه‌هایی مانند «خانه ما» و «موزه» در مرکز پویانمایی صبا نیز در شکل‌گیری این نگاه مؤثر بوده است. یغماییان در این‌باره می‌گوید: موسیقی، تیتراژ‌های به‌یادماندنی و انتقال غیرمستقیم مفاهیم از طریق داستان، می‌توانند به ارتباط بهتر با کودکان کمک کنند. مجموعه «موزه» از جمله تجربیاتی برای گروه بود که توانست شناخت بیشتری از شیوه ارتباط کودکان با قصه، متن و مفاهیم آموزشی ایجاد کند.
او با اشاره به تغییر شیوه مصرف محتوای تصویری در میان کودکان توضیح می‌دهد: ارائه مستقیم مطالب آموزشی همیشه نمی‌تواند توجه بچه‌ها را حفظ کند. به همین دلیل، داستان و شخصیت‌ها باید در وهله نخست مخاطب را درگیر کنند. سرگرمی و آموزش در برنامه کودک می‌توانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ به شرط آن‌که سرگرم‌کنندگی به هدفی جدا از محتوای آموزشی تبدیل نشود.
چهره عروسک‌ها چگونه جان می‌گیرد؟
یکی از ویژگی‌های فنی این مجموعه، استفاده از چاپ سه‌بعدی برای ساخت چهره عروسک‌هاست. یغماییان توضیح می‌دهد: در این شیوه، اجزای دوبعدی دهان با عروسک‌های سه‌بعدی ترکیب می‌شوند تا حالت‌هایی مانند شادی و ناراحتی بهتر نمایش داده شوند. هماهنگی این اجزا با حرکت و موقعیت شخصیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بیان چهره باید با موقعیت داستانی و احساس شخصیت متناسب باشد.به گفته این تهیه‌کننده: رسیدن به نتیجه مطلوب در چنین پروژه‌ای به هماهنگی میان داستان، طراحی و اجرای فنی نیاز دارد. تجربه گروه در تولید‌های قبلی، در کنار به‌روزرسانی دانش فنی و بصری، به سازندگان کمک می‌کند امکانات تکنیک را بهتر بشناسند و از آن برای انتقال مؤثرتر مفاهیم به مخاطب کودک استفاده کنند.
تولید چندساله و اهمیت هماهنگی گروه
در پروژه‌هایی که تولید آنها چند سال طول می‌کشد، حفظ یکپارچگی اثر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ به‌خصوص زمانی که ترکیب اعضای گروه در طول مسیر تغییر می‌کند.
یغماییان با اشاره به این روند می‌گوید: در برخی پروژه‌ها بیش از ۵۰ هنرمند و متخصص در بخش‌های مختلف فعالیت می‌کنند و هماهنگی میان آنها از مرحله ایده و فیلمنامه تا طراحی بصری و اجرای نهایی، نقش مهمی در حفظ کیفیت اثر دارد.
او تأکید می‌کند: هر تکنیک پویانمایی زبان و الزامات خاص خود را دارد. برای نمونه، فیلمنامه‌ای که برای انیمیشن دوبعدی یا کات‌اوت نوشته شده، لزوما بدون تغییر برای استاپ‌موشن مناسب نیست. شوخی‌ها، روایت و طراحی صحنه باید با ویژگی‌های تکنیک انتخاب‌شده هماهنگ باشند. در مجموعه‌های سریالی نیز این هماهنگی باید از یک قسمت تا قسمت دیگر ادامه پیدا کند تا کیفیت و هویت بصری اثر حفظ شود.
یغماییان در تولید «ساعت پویا؛ راز صندوق» با آرش رازانی همکاری داشته است. او می‌گوید: اعضای گروه در جریان کار به‌تدریج با ویژگی‌ها و نیاز‌های استاپ‌موشن آشناتر شدند و امیدوارم این تجربه در پروژه‌های بعدی نیز ادامه پیدا کند. باید توجه داشت، انتقال تجربه میان اعضای گروه و آشنایی هنرمندان با شیوه‌های مختلف پویانمایی، برای تداوم تولید حرفه‌ای در این حوزه اهمیت دارد.
از ریتم موسیقی تا معرفی آن در فضای مجازی
تلویزیون امکان دسترسی خانواده‌ها در نقاط مختلف کشور به آثار کودک را فراهم می‌کند؛ در کنار آن، فضای مجازی نیز می‌تواند مسیر دیگری برای معرفی مجموعه‌ها باشد.
یغماییان در ادامه توضیح می‌دهد: مرکز پویانمایی صبا با استفاده از نظرسنجی‌ها و بازخورد‌های کودکان، نقاط قوت آثار را بررسی می‌کند و نتایج را در اختیار گروه‌های تولید قرار می‌دهد. هر چند نماهنگ‌ها و قطعه‌های کوتاه برگرفته از یک مجموعه می‌توانند در فضای مجازی منتشر شوند و توجه کودکان را به اثر اصلی جلب کنند. باید دقت داشت، موسیقی در این میان فقط ابزاری برای معرفی مجموعه نیست، بلکه می‌تواند بخشی از روایت و انتقال مفاهیم نیز باشد.
یغماییان با اشاره به تولید فصل نهم «موزه» با موضوع استان‌های ایران می‌گوید: با استفاده از تجربیات کسب شده، در این فصل نیز از بخش‌های موسیقایی برای انتقال مفاهیم آموزشی استفاده می‌شود. چنین بخش‌هایی ضمن کمک به بیان موضوعات، ریتم برنامه را متنوع‌تر می‌کنند و می‌توانند در حفظ توجه مخاطب نقش داشته باشند.
تجربه‌های بین‌المللی و گسترش دانش تولید
یغماییان جشنواره‌ها و رویداد‌های تخصصی را فرصتی برای تبادل تجربه میان هنرمندانی می‌داند که با شیوه‌های سنتی کار می‌کنند و گروه‌هایی که از فناوری‌های جدید، از جمله هوش مصنوعی، بهره می‌گیرند. به اعتقاد او رویداد‌هایی مانند دوسالانه پویانمایی و فعالیت‌های صنفی می‌توانند ارتباط میان این گروه‌ها را تقویت کنند و زمینه انتقال تجربه را فراهم آورند. او با اشاره به فعالیت برخی هنرمندان ایرانی در پروژه‌هایی که در کشور‌های ترکیه و روسیه تولید می‌شوند، توضیح می‌دهد: این همکاری‌ها امکان آشنایی با روش‌های متفاوت تولید و شیوه کار گروه‌های حرفه‌ای را فراهم می‌کنند.
یغماییان امیدوار است تجربه و تخصص این هنرمندان بیش از پیش در تولیدات داخلی به کار گرفته شود و ارتباط میان تجربه‌های بین‌المللی و ظرفیت‌های پویانمایی ایران گسترش یابد.
جشنواره‌ای که می‌تواند مسیر شغلی یک کودک را تغییر دهد
این برگزیده پروانه زرین پویانمایی کوتاه جشنواره فیلم کودک، معتقد است آثار موفق می‌توانند از جنبه‌های مختلف، از ایده‌پردازی و روایت تا اجرا و ارتباط با مخاطب، بررسی شوند و برای تولید‌های بعدی تجربه به همراه داشته باشند. البته، موفقیت یک اثر به این معنا نیست که تکرار همان فرمول در کار بعدی نیز نتیجه مشابهی خواهد داشت؛ بلکه مرور تجربه‌های پیشین و شناخت بهتر شیوه روایت، اجرا و سلیقه مخاطب می‌تواند به افزایش دانش تولید کمک کند و زمینه گسترش مخاطبان پویانمایی را فراهم آورد.
یغماییان همچنین به تجربه برخی همکارانش در اصفهان اشاره می‌کند: برخی شرکت‌کنندگان فعلی جشنواره فیلم کودک، در کودکی و با تماشای آثار جشنواره به انیمیشن علاقه‌مند شدند و بعد‌ها این علاقه را به مسیر شغلی خود پیوند زدند. از نگاه این تهیه‌کننده، جشنواره‌ها فقط محل نمایش آثار و اهدای جایزه نیستند؛ این رویداد‌ها می‌توانند جرقه علاقه‌ای را در کودکان ایجاد کنند که سال‌ها بعد به انتخاب مسیر حرفه‌ای آنها منجر شود.
او در این گفت‌و‌گو همچنین از تجربه‌های پیشین مرکز پویانمایی صبا و ظرفیت جشنواره‌ها برای آشنایی کودکان با دنیای انیمیشن سخن می‌گوید.
وقتی اشتباه، بخشی از داستان می‌شود
یغماییان درباره شیوه انتقال مفاهیم تربیتی در ساعت پویا؛ راز صندوق توضیح می‌دهد: داستان این مجموعه بر امکان جبران اشتباه‌ها و انتخاب مسیر درست‌تر استوار است. ساعت جادویی به شخصیت اصلی اجازه می‌دهد به گذشته برگردد و تصمیم‌هایش را اصلاح کند. به این ترتیب، اشتباه در داستان فقط یک اتفاق نیست، بلکه فرصتی برای بازنگری در رفتار و انتخاب‌های شخصیت به شمار می‌رود.
به گفته او: مفاهیم تربیتی زمانی بهتر با مخاطب کودک ارتباط برقرار می‌کنند که در دل داستان و تجربه شخصیت‌ها قرار بگیرند. کودک از طریق همراهی با شخصیت اصلی، پیامد تصمیم‌های او را می‌بیند و فرصت پیدا می‌کند درباره رفتار‌ها و انتخاب‌هایش فکر کند.تجربه تولید مجموعه‌هایی مانند «خانه ما» و «موزه» در مرکز پویانمایی صبا نیز در شکل‌گیری این نگاه مؤثر بوده است. یغماییان در این‌باره می‌گوید: موسیقی، تیتراژ‌های به‌یادماندنی و انتقال غیرمستقیم مفاهیم از طریق داستان، می‌توانند به ارتباط بهتر با کودکان کمک کنند. مجموعه «موزه» از جمله تجربیاتی برای گروه بود که توانست شناخت بیشتری از شیوه ارتباط کودکان با قصه، متن و مفاهیم آموزشی ایجاد کند.
او با اشاره به تغییر شیوه مصرف محتوای تصویری در میان کودکان توضیح می‌دهد: ارائه مستقیم مطالب آموزشی همیشه نمی‌تواند توجه بچه‌ها را حفظ کند. به همین دلیل، داستان و شخصیت‌ها باید در وهله نخست مخاطب را درگیر کنند. سرگرمی و آموزش در برنامه کودک می‌توانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ به شرط آن‌که سرگرم‌کنندگی به هدفی جدا از محتوای آموزشی تبدیل نشود.
چهره عروسک‌ها چگونه جان می‌گیرد؟
یکی از ویژگی‌های فنی این مجموعه، استفاده از چاپ سه‌بعدی برای ساخت چهره عروسک‌هاست. یغماییان توضیح می‌دهد: در این شیوه، اجزای دوبعدی دهان با عروسک‌های سه‌بعدی ترکیب می‌شوند تا حالت‌هایی مانند شادی و ناراحتی بهتر نمایش داده شوند. هماهنگی این اجزا با حرکت و موقعیت شخصیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بیان چهره باید با موقعیت داستانی و احساس شخصیت متناسب باشد.به گفته این تهیه‌کننده: رسیدن به نتیجه مطلوب در چنین پروژه‌ای به هماهنگی میان داستان، طراحی و اجرای فنی نیاز دارد. تجربه گروه در تولید‌های قبلی، در کنار به‌روزرسانی دانش فنی و بصری، به سازندگان کمک می‌کند امکانات تکنیک را بهتر بشناسند و از آن برای انتقال مؤثرتر مفاهیم به مخاطب کودک استفاده کنند.
تولید چندساله و اهمیت هماهنگی گروه
در پروژه‌هایی که تولید آنها چند سال طول می‌کشد، حفظ یکپارچگی اثر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ به‌خصوص زمانی که ترکیب اعضای گروه در طول مسیر تغییر می‌کند.
یغماییان با اشاره به این روند می‌گوید: در برخی پروژه‌ها بیش از ۵۰ هنرمند و متخصص در بخش‌های مختلف فعالیت می‌کنند و هماهنگی میان آنها از مرحله ایده و فیلمنامه تا طراحی بصری و اجرای نهایی، نقش مهمی در حفظ کیفیت اثر دارد.
او تأکید می‌کند: هر تکنیک پویانمایی زبان و الزامات خاص خود را دارد. برای نمونه، فیلمنامه‌ای که برای انیمیشن دوبعدی یا کات‌اوت نوشته شده، لزوما بدون تغییر برای استاپ‌موشن مناسب نیست. شوخی‌ها، روایت و طراحی صحنه باید با ویژگی‌های تکنیک انتخاب‌شده هماهنگ باشند. در مجموعه‌های سریالی نیز این هماهنگی باید از یک قسمت تا قسمت دیگر ادامه پیدا کند تا کیفیت و هویت بصری اثر حفظ شود.
یغماییان در تولید «ساعت پویا؛ راز صندوق» با آرش رازانی همکاری داشته است. او می‌گوید: اعضای گروه در جریان کار به‌تدریج با ویژگی‌ها و نیاز‌های استاپ‌موشن آشناتر شدند و امیدوارم این تجربه در پروژه‌های بعدی نیز ادامه پیدا کند. باید توجه داشت، انتقال تجربه میان اعضای گروه و آشنایی هنرمندان با شیوه‌های مختلف پویانمایی، برای تداوم تولید حرفه‌ای در این حوزه اهمیت دارد.
از ریتم موسیقی تا معرفی آن در فضای مجازی
تلویزیون امکان دسترسی خانواده‌ها در نقاط مختلف کشور به آثار کودک را فراهم می‌کند؛ در کنار آن، فضای مجازی نیز می‌تواند مسیر دیگری برای معرفی مجموعه‌ها باشد.
یغماییان در ادامه توضیح می‌دهد: مرکز پویانمایی صبا با استفاده از نظرسنجی‌ها و بازخورد‌های کودکان، نقاط قوت آثار را بررسی می‌کند و نتایج را در اختیار گروه‌های تولید قرار می‌دهد. هر چند نماهنگ‌ها و قطعه‌های کوتاه برگرفته از یک مجموعه می‌توانند در فضای مجازی منتشر شوند و توجه کودکان را به اثر اصلی جلب کنند. باید دقت داشت، موسیقی در این میان فقط ابزاری برای معرفی مجموعه نیست، بلکه می‌تواند بخشی از روایت و انتقال مفاهیم نیز باشد.
یغماییان با اشاره به تولید فصل نهم «موزه» با موضوع استان‌های ایران می‌گوید: با استفاده از تجربیات کسب شده، در این فصل نیز از بخش‌های موسیقایی برای انتقال مفاهیم آموزشی استفاده می‌شود. چنین بخش‌هایی ضمن کمک به بیان موضوعات، ریتم برنامه را متنوع‌تر می‌کنند و می‌توانند در حفظ توجه مخاطب نقش داشته باشند.
تجربه‌های بین‌المللی و گسترش دانش تولید
یغماییان جشنواره‌ها و رویداد‌های تخصصی را فرصتی برای تبادل تجربه میان هنرمندانی می‌داند که با شیوه‌های سنتی کار می‌کنند و گروه‌هایی که از فناوری‌های جدید، از جمله هوش مصنوعی، بهره می‌گیرند. به اعتقاد او رویداد‌هایی مانند دوسالانه پویانمایی و فعالیت‌های صنفی می‌توانند ارتباط میان این گروه‌ها را تقویت کنند و زمینه انتقال تجربه را فراهم آورند. او با اشاره به فعالیت برخی هنرمندان ایرانی در پروژه‌هایی که در کشور‌های ترکیه و روسیه تولید می‌شوند، توضیح می‌دهد: این همکاری‌ها امکان آشنایی با روش‌های متفاوت تولید و شیوه کار گروه‌های حرفه‌ای را فراهم می‌کنند.
یغماییان امیدوار است تجربه و تخصص این هنرمندان بیش از پیش در تولیدات داخلی به کار گرفته شود و ارتباط میان تجربه‌های بین‌المللی و ظرفیت‌های پویانمایی ایران گسترش یابد.
جشنواره‌ای که می‌تواند مسیر شغلی یک کودک را تغییر دهد
این برگزیده پروانه زرین پویانمایی کوتاه جشنواره فیلم کودک، معتقد است آثار موفق می‌توانند از جنبه‌های مختلف، از ایده‌پردازی و روایت تا اجرا و ارتباط با مخاطب، بررسی شوند و برای تولید‌های بعدی تجربه به همراه داشته باشند. البته، موفقیت یک اثر به این معنا نیست که تکرار همان فرمول در کار بعدی نیز نتیجه مشابهی خواهد داشت؛ بلکه مرور تجربه‌های پیشین و شناخت بهتر شیوه روایت، اجرا و سلیقه مخاطب می‌تواند به افزایش دانش تولید کمک کند و زمینه گسترش مخاطبان پویانمایی را فراهم آورد.
یغماییان همچنین به تجربه برخی همکارانش در اصفهان اشاره می‌کند: برخی شرکت‌کنندگان فعلی جشنواره فیلم کودک، در کودکی و با تماشای آثار جشنواره به انیمیشن علاقه‌مند شدند و بعد‌ها این علاقه را به مسیر شغلی خود پیوند زدند. از نگاه این تهیه‌کننده، جشنواره‌ها فقط محل نمایش آثار و اهدای جایزه نیستند؛ این رویداد‌ها می‌توانند جرقه علاقه‌ای را در کودکان ایجاد کنند که سال‌ها بعد به انتخاب مسیر حرفه‌ای آنها منجر شود.
