در این نشست، علاوه بر دکتر پزشکیان و نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان، قاسم ژومارت توکایف رئیس‌جمهور قزاقستان، امامعلی رحمان رئیس‌جمهور تاجیکستان، صادر جباروف رئیس‌جمهور قرقیزستان، سردار بردی‌محمداف رئیس‌جمهور ترکمنستانو ایراکلی کوباخیدزه نخست‌وزیر گرجستان حضور داشتند. آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد، خالد العنانی مدیرکل یونسکو، لوئیز موشیکیابو دبیرکل سازمان بین‌المللی فرانکوفونی و ترزا ریبرا معاون کمیسیون اروپا نیز از دیگر مقام‌های ارشد حاضر در این اجلاس بودند.
پزشکیان صبح جمعه با استقبال مهر گریگوریان، معاون نخست‌وزیر ارمنستان وارد فرودگاه بین‌المللی زوارتنوتس ایروان شد تا علاوه بر تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران درباره حفاظت از تنوع زیستی و پیامدهای زیست‌محیطی جنگ، از فرصت این گردهمایی بین‌المللی برای رایزنی با مقام‌های ارشد منطقه‌ای و بین‌المللی بهره بگیرد. دیدار با نیکول پاشینیان و ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیران ارمنستان و گرجستان، و گفت‌وگو با آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از مهم‌ترین برنامه‌های دیپلماتیک رئیس‌جمهور ایران در حاشیه این اجلاس بود.
   تأکید پزشکیان بر پیامدهای زیست‌محیطی جنگ
رئیس‌جمهور ایران در سخنرانی خود در اجلاس سران تنوع زیستی، حفاظت از محیط‌زیست را موضوعی فراتر از مرزهای ملی دانست و بر ضرورت همکاری بین‌المللی برای صیانت از منابع طبیعی و زیست‌بوم‌ها تأکید کرد. او با اشاره به پیامدهای جنگ و تحریم‌ها برای ایران، خواستار توجه جامعه جهانی به خسارت‌های زیست‌محیطی ناشی از درگیری‌های نظامی شد.
پزشکیان با اشاره به آسیب‌های واردشده به تأسیسات صنعتی و انرژی، آلودگی منابع آب و خاک و تهدید زیست‌بوم‌ها در جریان حملات آمریکا و اسرائیل، تأکید کرد که آثار تخریب محیط‌زیست به مرزهای سیاسی محدود نمی‌ماند و پیامدهای آن می‌تواند کشورهای دیگر و نسل‌های آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد. او از جامعه بین‌المللی خواست سازوکارهایی مؤثر، شفاف و قابل اجرا برای حفاظت از میراث طبیعی و تنوع زیستی ایجاد کند و اجازه ندهد طبیعت در زمان جنگ به قربانی خاموش درگیری‌ها تبدیل شود.
رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به فشارهای ناشی از تغییرات اقلیمی، خشکسالی، کمبود آب و بیابان‌زایی در ایران، تحریم‌های اقتصادی و محدودیت دسترسی به فناوری و منابع مالی را از موانع اجرای برنامه‌های محیط‌زیستی دانست. به گفته او، مقابله با این چالش‌ها و جبران خسارت‌های ناشی از جنگ، به همکاری واقعی جامعه جهانی نیاز دارد.
پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود، حفاظت از تنوع زیستی را یکی از عرصه‌های مهم «دیپلماسی صلح» توصیف کرد و گفت همکاری کشورها در زمینه محیط‌زیست می‌تواند زمینه‌ساز تقویت اعتماد متقابل، امنیت پایدار و هم‌افزایی میان ملت‌ها باشد. او همچنین بر تعهد ایران به اجرای کنوانسیون تنوع زیستی و حفاظت از تالاب‌ها، جنگل‌ها، مراتع، زیستگاه‌های حیات‌وحش و ذخایر ژنتیکی تأکید کرد.
   هشدار به آمریکا
پزشکیان در حاشیه اجلاس با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان دیدار کرد. در این دیدار، دو طرف درباره روند روابط دوجانبه، اجرای توافق‌های پیشین و پیشبرد پروژه‌های مشترک گفت‌وگو کردند. پاشینیان ضمن قدردانی از حضور رئیس‌جمهور ایران در اجلاس، بر اهمیت تداوم دیدارهای سطح بالای دو کشور برای توسعه روابط تهران و ایروان تأکید کرد.
رئیس‌جمهور ایران نیز با اشاره به ظرفیت‌های موجود، بر ضرورت تدوین برنامه‌ای راهبردی و بلندمدت برای همکاری‌های دو کشور در حوزه‌های معدنی، تجاری، اقتصادی، گردشگری و فرهنگی تأکید کرد. دکتر پزشکیان با تأکید بر این‌که ایران تحریم‌شدنی نیست، متذکر شد: آمریکا باید بداند که ایران با تکیه بر مردم و با هماهنگی با همسایگان با قدرت ارتباط خود را با دنیا ادامه خواهد داد.
وی با اشاره به تحریم‌های آمریکا علیه کشورمان تصریح کرد: آمریکا نه‌تنها برای ما بلکه برای کل دنیا مشکل ایجاد کرده است اگر بخواهد این مسیر را همچنان ادامه دهد برای همه دنیا اوضاع بدتر خواهد شد. پس بهتر است به‌جای زور با منطق گفت‌وگو اقدام کند.
   رایزنی با نخست‌وزیر گرجستان و دبیرکل سازمان ملل
رئیس‌جمهور ایران همچنین با ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان دیدار و درباره روابط دوجانبه گفت‌وگو کرد. براساس گزارش شبکه اول تلویزیون عمومی گرجستان، دو طرف ضمن اشاره به روند مثبت همکاری در حوزه گردشگری، تحولات امنیتی منطقه را نیز مورد بررسی قرار دادند. کوباخیدزه در این دیدار بر اهمیت گفت‌وگو و تعاملات دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها و دستیابی به صلح پایدار تأکید کرد.
دکتر پزشکیان در ادامه برنامه‌های خود در ایروان با آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز دیدار و گفت‌وگو کرد. این دیدار در حاشیه اجلاس سران تنوع زیستی انجام شد؛ بااین‌حال، در گزارش‌های منتشرشده، جزئیات روشنی از محتوای مذاکرات و نتایج مشخص این گفت‌وگو اعلام نشده است.
   فرصتی برای تقویت دیپلماسی منطقه‌ای
سفر پزشکیان به ارمنستان در شرایطی انجام شد که اجلاس سران تنوع زیستی، افزون بر موضوعات محیط‌زیستی، بستری برای دیدار و رایزنی رهبران کشورها و مقام‌های بین‌المللی فراهم کرده است. نشست سران در ۱۶ اکتبر برگزار شد و کنفرانس اصلی COP17 قرار است از ۱۹ تا ۳۰ اکتبر در ایروان ادامه یابد.
اهمیت این سفر را باید در دو سطح بررسی کرد. نخست، سخنرانی پزشکیان فرصتی برای طرح دیدگاه تهران درباره پیامدهای زیست‌محیطی جنگ و تحریم در یک تریبون بین‌المللی بود؛ موضوعی که ایران می‌کوشد از طریق آن، آثار فرامرزی درگیری‌ها و ضرورت مسئولیت‌پذیری بین‌المللی را برجسته کند. دوم، دیدار با رهبران ارمنستان و گرجستان امکان پیگیری روابط با دو همسایه شمالی ایران را در حاشیه یک رویداد چندجانبه فراهم کرد. تأکید بر تدوین برنامه راهبردی با ارمنستان و گفت‌وگو درباره گردشگری و امنیت منطقه‌ای با گرجستان، ازجمله محورهای اعلام‌شده این رایزنی‌هاست.
بااین‌حال، ارزیابی نهایی دستاوردهای سفر به میزان پیگیری توافق‌های پیشین، تبدیل پیشنهادهای مطرح‌شده به برنامه‌های اجرایی و نتایج عملی گفت‌وگوها بستگی دارد. حضور در اجلاس و انجام دیدارهای دیپلماتیک، به‌خودی‌خود به معنای دستیابی به توافق تازه نیست؛ اما می‌تواند زمینه‌ای برای تقویت ارتباطات سیاسی، توسعه همکاری‌های اقتصادی و افزایش هماهنگی منطقه‌ای فراهم کند.