تجربه یك پاراتور
همزمان با هفته تهران، شهرداری تهران برای نخستین بار مجری اجرای یك پاراتور برای توان یابان شهر تهران شد. شروع برنامه از عمارت عین‌الدوله در نزدیك میدان هروی بود و اتوبوس‌های ویژه توان یابان، آنها را تا مقابل نخستین مقصد گردشگری همراهی كرد. در ساختمان رمپی وجود داشت تا گردشگران پاراتور بتوانند خود را به سالن اصلی ساختمان عین‌الدوله برسانند. هر چند مسؤولان مدعی مناسب‌سازی بودند اما واقعیت آن بود كه رمپ محل مورد نظر تنها رمپ پاركینگ بود و ویلچرسوارها بدون همراه نمی‌توانستند به‌خوبی از این رمپ استفاده كنند و این نكته‌ای بود كه حتی از چشم شهردار هم پنهان نماند و دستور دارد طرحی برای نصب صندلی جك‌دار مخصوص معلولان روی پله‌های عمارت ارائه شود. اما این یك روی ماجرای پاراتور بود. روی دیگر حضور در عمارت، خنده و شادمانی گردشگران، عكس گرفتن دسته‌جمعی و تماشای سردیس‌های حاضر در ساختمان بود. شهردار منطقه 4 كه میزبان برنامه بود با خبر مناسب‌سازی فاز 2 باغ پرندگان سبب خوشحالی گردشگران شد اما یكی از آنها كه سابقه حضور در فاز یك این پروژه را داشت این‌بار از شهردار تقاضا كرد كه حتما در تور فاز دوم همراه با آنها سوار ویلچر شود تا ارزیابی واقعی از میزان مناسب‌سازی داشته باشد. این خواسته گرچه عجیب اما گواه آن بود كه از حرف تا عمل را فقط كسانی می‌توانند با همه وجود لمس كنند كه گاهی حتی مناسب‌سازی هم دردشان را دوا نكرده است.
گروه صد نفری پاراتور در ادامه برنامه راهی عمارت ارباب هرمز در پارك پلیس شدند اما بازدید از موزه گرافیك با پله‌های آجری‌اش تنها برای بخشی از گردشگران امكان‌پذیر بود و بقیه گروه به تماشای ساختمان و شنیدن داستان زندگی مردی كه به دنبال ساختن تهران پاریس در شرق تهران بود و یادگارش تهرانپارس شد، گذراندند. پرسش این بود كه چرا این محل برای بازدید انتخاب شده بود؟ گرچه نخستین پاراتور شهرداری تهران، گواهی بر كمبودها و نیازهای پیش روی پاراتور بود اما بخش پایانی این تور نیم‌روزه، مهر تاییدی بر برگزاری این تور بود. خوشحالی از یك دور همی و گپ و گفت، ذوق عكس گرفتن‌های دسته‌جمعی و شادمانی به هوا بردن بادبادك‌های رنگی، گردشگران توان یاب را فارغ از سن و سال‌شان به وجد آورد و شادمانی را مهمان لحظه‌هایشان كرد.


می‌رویم تا تلنگر بزنیم
الهام خادم‌حسینی یكی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های عرصه پاراتور ایران است. این راهنمای گردشگری كه نام پاراتور را از پارالمپیك برگزیده و از سال 91 با گردشگری مخصوص توان یابان همراه بوده، معتقد است كه اولین هدف پارالمپیك بیرون آوردن افراد توان یاب از انزوا به فضای خارج از منزل است و گردش و تفریح در یك دور همی این فضا را به توان یاب می‌دهد.
خادم حسینی با اذعان به این‌كه هنوز مسیر طولانی تا باز شدن راه برای چرخ‌های توان یابان به مقاصد گردشگری پیش رو است به جام‌جم گفت: یك گزینه این بوده منتظر شویم تا روزی زیرساخت‌ها مهیا و استانداردسازی در حد انتظار اعمال شود و بعد از آن تورهای گردشگری راه‌اندازی گردد، اما این گزینه یعنی انتظار بی‌پایان؛ پس ما راه دیگری را پیش گرفتیم و آن این بود كه گروه‌های توان یاب را با وجود شیب‌های تند و رمپ‌های نامناسب و حتی پله‌ها به مكان‌های گردشگری ببریم تا با حضور آنها، تلنگری زده شود و مسؤولان به فكر زیرساختش بیفتند و البته كه این راه جواب داده است.
این راهنمای پاراتور با اشاره به این‌كه در حال حاضر مناسب‌سازی محیط موزه برای استفاده معلولان به یكی از شاخص‌های شورای بین‌المللی موز‌ه‌ها (ایكوم) تبدیل شده است، افزود: حضور گردشگران توان یاب در پاراتور‌ها سبب شده تا علاوه بر فضای شهری و گردشگاه‌ها، اصلاح محیط موزه نیز در دستور كار قرار گیرد تا بازدیدكننده معلول قادر باشد آزادانه و بدون خطر در محیط موزه حركت و بازدید كند.


مناسب‌سازی را ندید نگیرید
محمداسماعیل شیخ‌قرایی سال‌ها است در میان سردمداران گردشگری برای معلولان فعالیت می‌كند و حضور او به عنوان مدیرعامل انجمن گردشگری معلولان پارس در جلسات حوزه گردشگری گواهی بر این ادعا است، چرا كه این انجمن تاكنون موفق به برگزاری 25 پاراتور برای توان یابان شده و در این مسیر، مشكلات را به چشم دیده است.
شیخ قرایی با بیان این‌كه پاراتور به دنبال توانمندسازی فرد معلول است تا با استفاده از امكانات گردشگری، بدون نیاز به حضور فرد دیگری سفر كند، به جام‌جم گفت: هدف پاراتور تفرج صرف نیست بلكه ایجاد انبساط خاطر، شادی و نشاط، امید به زندگی و بالندگی یك معلول را در نظر دارد تا معلول را از خمودگی بیرون بیاورد و وارد جامعه كند و البته در این سفرها است كه موانع روبه‌روی گردشگری معلولان را شناسایی می‌كنیم و ایده هایمان را به گوش مسؤولان می‌رسانیم.  این فعال عرصه گردشگری معلولان تاكید كرد: نیازی نیست پاراتور برگزار كرد تا مطمئن شد نه زیر ساخت اولیه مثل حمل و نقل برون شهری مناسب مهیا است و نه حتی مناسب‌سازی لازم برای ورود گردشگر معلول به بسیاری از مكان‌های گردشگری ایران و حتی رستوران و سینما فراهم شده است، اما آنچه در پاراتور می‌توان دید این است كه اگر مناسب‌سازی مورد توجه قرار نگیرد آن وقت فرد معلول كه نمی‌تواند از پله‌ها بالا برود، سرخورده می‌شود و حتی توجه همراه با نگاه ترحم برای او حقارت به همراه می‌آورد آنچنان كه از حضور در فضاهای فرهنگی و گردشگری اجتناب می‌كند و خود را در محیط خانه ایزوله كرده و منزوی بودن را انتخاب می‌كند.
مدیرعامل انجمن گردشگری معلولان پارس با تاكید بر این‌كه فكر و همت ملی لازم است تا استانداردسازی برای معلولان از مرحله ندید گرفتن خارج شود، افزود: كمبودها و كسری‌ها عیان است و انتظارات به حق است اما باید در رعایت قانون برای مناسب‌سازی به نقطه‌ای برسیم كه از طراح و معمار گرفته تا ناظر و مدیر یك مجموعه راضی نشوند به این‌كه نكته‌ای را در حوزه مناسب‌سازی، ندیده بگیرند و از آن چشم‌پوشی كنند.
این فعال عرصه گردشگری معلولان با ابراز خرسندی از این‌كه توجه به مناسب‌سازی از سوی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مورد توجه قرار گرفته است، افزود: رنسانس تغییر در مناسب‌سازی فرا رسیده است و كارهای قابل‌توجهی از جمله نامگذاری یك روز برای گردشگری معلولان در هفته گردشگری به انجام رسیده، اما حقیقتش را بخواهید هنوز مسیر اجرایی كردن بسیاری از كارها زمانبر است. شیخ‌قرایی تنها خواسته دست‌اندركاران عرصه گردشگری معلولان را بهره گرفتن از جامعه معلولان عنوان كرد و گفت: امیدواریم در تصمیم‌گیری‌ها فقط یك كارشناس توانبخشی حضور نداشته باشد، بلكه یك فعال عرصه گردشگری معلولان كه درد را چشیده است هم در تصمیم‌گیری‌ها و تعیین ضوابط و مقررات برای گردشگری دسترس‌پذیر مورد مشورت قرار گیرد. با تمام این تفاسیر دستاوردهای اجرای پاراتور تهران و راه‌اندازی سفرهای گردشگری توان یابان سبب جدی گرفتن مساله دسترس‌پذیری شده است به طوری كه تاكنون سازمان اسناد و كتابخانه ملی، موزه رضا عباسی، موزه صلح، موزه فرش، باغ موزه قصر، موزه دفاع مقدس، استانداردسازی لازم را به وجود آوردند، اما این دستاورد در مقابل نیاز جامعه نابینایان، ناشنوایان و توان یابان جسمی حركتی نه‌تنها كافی نیست بلكه هنوز راه زیادی در پیش است.

نشان دسترس‌پذیری در راه است
یكی از اتفاقات خوش گردشگری ایران در شهریور امسال شكل‌گیری كارگروه گردشگری دسترس‌پذیر در معاونت گردشگری سازمان میراث بود. مانی رضوی‌زاده، مشاور معاونت گردشگری در امور گردشگری دسترس‌پذیر در این‌باره به جام‌جم گفت: نامگذاری سال 2016 به نام گردشگری برای همه توسط سازمان جهانی گردشگری، سبب شد در ایران نیز این موضوع بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گیرد؛ چرا كه بخش قابل توجهی از مسافران ورودی به كشور ما را سالمندان بالای 65 سال اختصاص می‌دهند و از این‌رو گردشگری دسترس‌پذیر نیازپیش روی اماكن گردشگری، تاریخی و اقامتی كشور است.
رضوی‌زاده با اذعان به این‌كه موضوع مناسب‌سازی و رعایت ضوابط و مقررات استانداردسازی بین سازمان‌های مختلف پخش شده است، بیان كرد: برای رسیدن به نتیجه مطلوب در عرصه گردشگری دسترس‌پذیر نیازمند همگرایی مطلوب هستیم ‌طوری كه بخشی نگری كنار گذاشته شود و تفكر ملی حلقه‌ای از كارشناسان و سازمان‌ها را در یك جهت و هدف پیش ببرد. مشاور معاونت گردشگری در امور گردشگری دسترس‌پذیر یكی از موفقیت‌های ناشی از همكاری‌های همه جانبه را اجرای طرح اهدای نشان دسترس‌پذیری عنوان كرد و در این باره عنوان كرد: یكی از دستور كارهای كمیته فنی ستاد مناسب‌سازی كشور، بحث نشان دسترس‌پذیری است به‌طوری كه این نشان از طرف ستاد به مكان‌های عمومی دسترس‌پذیر به عنوان اقدامی تشویقی اهدا می‌شود. وی با بیان این‌كه فرآیند طراحی نشان دسترس‌پذیر نهایی شده، گفت: ستاد مناسب‌سازی در وزارت كشور با حضور همه دستگاه‌ها در مرحله تدوین چك لیست‌ها و امتیاز بندی نهایی اهدای نشان دسترس‌پذیری هستند.
رضوی‌زاده یكی از اقدامات پیش‌روی كارگروه گردشگری دسترس‌پذیر در وزارت میراث را ارائه طرح اولین محور تاریخی-گردشگری دسترس پذیر در ایران را به سازمان جهانی گردشگری عنوان كرد و گفت: در صورت نهایی شدن این طرح پایلوت، فازهای آموزش، انتقال دانش و مشاوره‌های لازم در خصوص دسترس پذیری با حضور كارشناسان UNWTO سازمان جهانی گردشگری دنبال می‌شود. وی در توضیح این طرح گفت: در طرح ارائه شده تمامی آثار تاریخی، گردشگری، اقامتی و دسترسی مناسب و حتی حمل و نقل در یك محور گردشگری مناسب‌سازی و دسترس‌پذیر ‌می‌شود تا زنجیره ارائه خدمات در كنار نقاط دسترس‌پذیر به افراد دارای معلولیت ارائه شود.