با وجود شیوع کووید- 19، بسته ‌شدن بسیاری از مراکز درمانی و بخش‌های جراحی بیمارستان‌ها و کاهش نیاز به مصرف واحدهای خونی در کشور، همچنان نیاز بیمارانی که به‌صورت مستمر خون یا فرآورده‌های خونی دریافت می‌کنند به قوت خود باقی مانده‌است. فرزام معماری، مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون درخصوص رویکردهای سازمان انتقال خون برای تأمین خون مورد نیاز در کشور در ماه‌های گذشته به جام‌جم می‌گوید: «اولین کاری که سازمان انتقال خون برای جلوگیری از ایجاد بحران نیاز به خون در کشور باید انجام می‌داد، این بود که ضمن تأکید بر اهمیت پرهیز از
عبور و مرورهای غیرضروری یادآور شود اهدای خون امری ضروری است و نباید در این شرایط نیز از آن غافل شد.»
وی با تأکید بر این موضوع که همواره سازمان انتقال خون کیفیت منابع خونی را به کمیّت آن ترجیح داده، می‌افزاید: «سازمان انتقال خون در طول دوران فعالیتش همواره تلاش کرده تا بالاترین سطح استاندارد را برای دریافت و تحویل منابع خونی داشته باشد؛ بنابراین در این دوران نیز بالاترین سطح استاندارد و بهداشت را در مراکز انتقال خون برای دریافت خون سالم و بدون نگرانی برای اهدا‌کننده و مصرف‌کننده رعایت می‌کنیم. یکی از راهکارهایی که همیشه در بحران‌ها یا بلایای طبیعی برای جذب حداکثری اهداکنندگان انجام می‌شود، استفاده از پایگاه‌های انتقال خون سیار در مکان‌های تجمع افراد است. اما در بحران کنونی حتی این امکان نیز فراهم نبود، زیرا باید از تجمعات جلوگیری می‌شد، به‌همین دلیل فقط پایگاه‌های ثابت با تمام تمهیدات بهداشتی لازم به جمع‌آوری خون سالم در این ایام پرداخته‌اند.»
به گفته مدیر روابط‌عمومی سازمان انتقال خون، به لطف مردم، کاهش میزان اهدای خون در کشور ما بر‌خلاف بسیاری از کشورها که با بحران‌ کمبود خون مواجه شده‌اند و شاخص‌های سلامت خون در آنها به‌دلیل دریافت خون از تمامی داوطلبان با مشکلاتی روبه‌رو شده‌است، نگران‌کننده نبوده و با توجه به شرایط کنونی قابل‌پیش‌بینی بوده‌است. به علاوه کیفیت خون‌های اهدایی نیز سختگیرانه مورد بررسی قرار گرفته تا دریافت‌کنندگان خون و فرآورده‌های خونی با مشکلی مواجه نشوند.
 از رسانه ملی تا پویش‌های مردمی
معماری با اشاره به نقش حمایت‌های رسانه‌ای در اطلاع‌رسانی در‌خصوص ضرورت اهدای خون و حتی اهدای پلاسما از سوی بهبودیافتگان کووید- 19 به شکرانه سلامت دوباره‌شان برای درمان سایر مبتلایان به این بیماری ویروسی تصریح می‌کند: «در چند ماه گذشته همه رسانه‌ها و به‌ویژه رسانه ملی در جهت افزایش آگاهی مردم از بی‌خطر‌بودن اهدای خون در شرایط کنونی و همچنین ضرورت اهدای پلاسما از سوی بهبود‌یافتگان کووید - 19   با سازمان انتقال خون همکاری داشته‌اند.
از طرفی فضای مجازی نیز در افزایش آگاهی و اطلاع‌رسانی در این دوران به ما کمک کرده‌است. مردم می‌توانند در تمام شبکه‌های اجتماعی داخلی صفحه رسمی سازمان انتقال خون به نشانی iranbto@ را دنبال کنند و بیشتر در جریان فرآیندهای اهدای خون قرار بگیرند. از طرفی افراد شناخته شده نیز با دعوت از دنبال‌کنندگان خود در صفحات مجازی برای اهدای خون در این دوران حمایت‌های خوبی از این امر خداپسندانه داشته‌اند و پیام ما را به خوبی به مخاطبانشان انتقال دادند. همچنین سازمان‌های مردم‌نهاد و انجمن‌های مختلف استانی و کشوری نیز پويش‌های مختلفی را در حمایت از اهدای خون در شرایط ویژه کنونی برگزار کردند.»
 حس مسؤولیت‌پذیری بالای خانم‌ها ‌
به گفته مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون، برخلاف روند کلی اهدای خون در کشور، میزان اهدای خون از سوی بانوان در سه ماهه اول سال 99 بر خلاف چند سال گذشته که همواره زیر 5درصد بوده به بالای این عدد رسیده‌است. معماری در پاسخ به پرسش جام‌جم در خصوص علت این افزیش استقبال در میان خانم‌ها بیان می‌کند: «معمولا در شرایط بحرانی همواره شاهد همکاری بیشتری از سوی خانم‌ها هستیم. در شرایطی مانند زلزله بم، ورزقان، زلزله کرمانشاه و آتش‌سوزی پلاسکو که به نحوی شرایط تنش‌زا بوده نیز همین الگو را مشاهده کرده‌ایم و حتی در برخی استان‌ها شاهد اهدای خون بالای 20درصد از سوی خانم‌ها بودیم که کم سابقه است. به نظر می‌رسد علت آن برگرفته از حس مسوولیت‌پذیری بیشتر زنان برای نجات افراد آسیب‌دیده باشد.»
 مدیریت بهینه اهدا و عرضه خون
اهدای خون هیجانی موجب دریافت خون به میزان مازاد مصرف کشور می‌شود که در سال‌های گذشته حتی موجب دورریز خون‌های اهدایی می‌شد. دکتر بشیر حاجی‌بیگی،  سخنگوی سازمان انتقال خون در این باره توضیح می‌دهد: «در برخی بحران‌ها حتی نیاز به اهدای خون افزایش نمی‌یابد و این حجم مازاد مصرف نمی‌شود،زیرا خون و فرآورده‌های خونی تاریخ مصرف مشخص و محدودی دارند. به همین جهت در سال‌های اخیر در سازمان انتقال خون تلاش کرده‌ایم تا رویکرد اهدای خون هیجانی را به اهدای خون مسوولانه تغییر دهیم. به این منظور تلاش کرده‌ایم  سامانه‌هایی را برای مدیریت روند اهدای خون از سوی اهداکنندگان و نحوه استفاده و تولید فرآورده از خون‌های اهدایی توسعه دهیم. توزیع یکنواخت میزان اهدای خون در روزهای متوالی پس از بحران با کمک سامانه ثبت‌نام و  نوبت‌دهی آنلاین از جمله اقداماتی است که به مدیریت دریافت بهینه خون در کشور کمک کرده‌است.»
به گفته مسوولان سازمان انتقال خون در روند مدیریت اهدای خون هیجانی طی سال‌های گذشته، شیوه‌های مختلفی برای مدیریت اهدای خون مسوولانه شکل گرفت. به‌عنوان‌مثال پس از بحران زلزله کرمانشاه باشگاه اهداکنندگان گروه خونی اُ منفی و مدیریت اهداکنندگان گروه‌های خونی منفی شکل گرفت. گروه‌های خونی منفی معمولا کمیاب‌تر است و در شرایط غیربحرانی نیز ممکن است با کمبود چنین گروه‌های خونی روبه‌رو شویم. دکتر حاجی بیگی توضیح می‌دهد:
«از آنجا که مردان هر سه ماه و زنان هر چهار ماه یکبار می‌توانند اهدای خون داشته باشند، باید تلاش کنیم این اهدا در زمان مناسبی رخ دهد تا خون به درستی مصرف شود و بی‌استفاده نماند. ساماندهی اهدای خون در کنار توسعه فناوری تولید فرآورده‌های متنوع خونی مانند پلاکت، پلاسما و سایر اجزای خونی که می‌تواند برای مدت طولانی‌تری ذخیره شود موجب شده کمترین میزان دور ریز خون اهدایی را داشته باشیم. ایران از معدود کشورهایی است که می‌تواند 97درصد خون‌های دریافتی را به فرآورده‌های خونی تبدیل کند.»
دکتر طباطبایی با اشاره به اهمیت اهدای مستمر خون به جام‌جم می‌گوید: «با کار‌های انجام شده در طول این سال‌ها ، در حال حاضر بین 55 تا 57 درصد خون اهدایی کشور از اهداکنندگان مستمر خون در حال تأمین است. این روند به ما کمک می‌کند بر اساس بانک اطلاعاتی خود در شرایطی که با کمبود خون یا فرآورده خاصی از گروه خونی خاصی روبه‌رو می‌شویم از اهداکنندگان مستمر که از لحاظ سلامت مورد تأیید قرار گرفته‌اند، کمک بخواهیم. همچنین در صحبت‌هایی که با مراجع تقلید داشته‌ایم اجازه گرفته‌ایم افرادی که نذر خون برای مناسبات خاصی مانند عاشورا یا شب‌ها قدر دارند، بتوانند نذر خود را در بازه‌ زمانی چند روزه ادا کنند تا با حجم مازادی از خون در این ایام روبه‌رو نشویم.»  
 هنوز با بحران کمبود خون روبه‌رو نشده‌ایم
به گفته مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون ایران، مدیریت منابع خونی در سازمان انتقال خون کمک کرده‌است با وجود کاهش میزان اهدای خون در ماه‌های گذشته، هیچ بیماری با بحران کمبود خون روبه‌رو نشود. ذخایر خون سازمان انتقال خون نیز در طول این دوران هیچ‌گاه از سه روز کمتر نشده‌است. وی در ادامه با اشاره به بیمارانی که مصرف‌کننده مداوم خون یا فرآورده‌های خونی هستند مانند بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور و هموفیلی، می‌افزاید: «خدا را شاکریم که تا امروز با وجود همه‌گیری بیماری کرونا که بزرگ‌ترین بحران جهانی در سال‌های کشور است، مشکلی در تأمین نیاز این بیماران نداشته‌ایم. اما هموطنان‌مان باید توجه داشته باشند نیاز به خون در چنین بیمارانی حتی در شرایط شیوع کرونا نیز به قوت خود باقی است و تداوم سلامت این بیماران به همراهی هموطنان برای اهدای خون وابسته‌است.»



بهبود یافتگان کووید-19 شکرانه سلامتشان را فراموش نکنند
مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون در پاسخ به پرسش جام‌جم در خصوص امکان اهدای خون از سوی بهبودیافتگان از بیماری کووید-19 تصریح می‌کند: «بر اساس مطالعات صورت گرفته، بهبودیافتگان کووید-19 در صورتی که سایر شرایط لازم برای اهدای خون را احراز کنند، یک ماه پس از بهبود کامل منعی برای اهدای خون نخواهند داشت. اما در حال حاضر تلاش ما این است که از بهبودیافتگان این بیماری برای اهدای پلاسمای خونشان که حاوی آنتی‌بادی علیه این بیماری است و می‌تواند به درمان بیماران کووید-19 کمک کند به مراکز انتقال خون مراجعه کنند. ایده‌آل‌ترین زمان برای اهدای پلاسما از سوی این افراد حداقل 28 روز پس از بهبود کامل است.»
بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی سازمان انتقال خون تا ششم تیر امسال 2350 بهبودیافته کووید-19 برای اهدای پلاسما به مراکز انتقال خون اعلام شده مراجعه کرده‌اند که از میان این افراد تاکنون 1880واحد پلاسما تهیه شده‌است. همچنین بیشترین میزان اهدای پلاسما برای درمان کووید-19 در استان‌های تهران، خوزستان و خراسان رضوی بوده‌است.



اهدای خون هیجانی کارآمد نیست!
یکی از مشکلات چرخه تأمین خون و فرآورده‌های خونی که سازمان انتقال خون معمولا با آن رو به رو می‌شود، روند افت و خیز شدید اهدای خون در برخی مقاطع زمانی است.
دکتر سید مرتضی طباطبایی، مدیر کل جذب و نگهداری اهداکنندگان سازمان انتقال خون در این باره به جام‌جم می‌گوید: «در برخی مناسبات مانند ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، شب‌های قدر، اعیاد مذهبی و هنگام بروز حوادثی مانند زلزله‌هایی که در سال‌های اخیر تجربه کردیم مانند زلزله بم، کرمانشاه و ورزقان و همچنین آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو معمولا میزان مراجعه به مراکز اهدای خون به اوج خود می‌رسد، اما در مقابل این ایام روزهایی از سال یا در برخی شرایط شاهد کاهش چشمگیر اهدای خون هستیم.»
به گفته دکتر طباطبایی، تعطیلات نوروز، دهه اول و آخر ماه مبارک رمضان، روزهای سرد و پر بارش زمستان و همچنین مواقعی که میزان آلودگی هوا در کلانشهرها افزایش می‌یابد یا در شیوع برخی بیماری‌ها مانند شرایط کنونی همه‌گیری کووید-19 شاهد کاهش چشمگیر مراجعه افراد برای اهدای خون به مراکز انتقال خون هستیم.  وی تصریح می‌کند: «این در حالی است که در تمام این ایام نیاز به خون در کشور به قوت خود باقی است. از طرفی در ایامی مانند تعطیلات نوروز به دلیل افزایش سفرها و حوادث جاده‌ای، میزان خون مورد نیاز در کشور به شدت افزایش می‌یابد. به همین جهت در طول این سال‌ها همواره تلاش برای مدیریت اهدای خون و تشویق به اهدای خون مستمر بوده‌است.