نمادهای ویژه در روایت قهرمانی مردم کردزبان
تاکنون مجموعههای بسیاری در قالب اقتباس از آثار مشهور روی آنتن رفته اما سریال سوران را باید یک گزینه متفاوت و متمایز دانست. تولید و پخش سریالی که به قهرمانی کردهای انقلابی میپردازد، آن هم در شرایطی که القای دشمن در جنگ ترکیبی متمرکز بر این است که این قوم را از دیگر مردم انقلابی جدا کند، کار سخت و در عین حال پرچالشی است. کاری که به نظر میرسد سروش محمدزاده در قامت کارگردان و مجتبی فرآورده به عنوان تهیهکننده بهخوبی از پس آن برآمدهاند.
این سریال با اقتباس از کتاب «عصرهای کریسکان» ــ خاطرات امیر سعیدزاده از رزمندگان جنگ ایران و عراق به قلم کیانوش گلزار راغب ــ به زندگی و مبارزات جوانی کرد به نام سوران میپردازد که اهل سردشت کردستان ایران است. سوران قبل از انقلاب، دلباخته امام خمینی(ره) است و حتی یکبار به دلیل پخش صدای امام از مغازهاش مورد بازجویی ساواک قرار میگیرد. بعد از انقلاب هم که فشار تجزیهطلبان از هر طرف به سمت ایران روانه شده بود، مبارزاتش را کنار نگذاشت و به نبرد با کومله و تجزیهطلبان رفت. از برجستهترین نقاط این مجموعه میتوان به شروع خشم سوران در قامت انتقام برادرش اشاره کرد که به مرور به سمت خونخواهی برادران مسلمان دیگر کشیده میشود. مجموعه سوران در تصویرسازی برخی قابهای کمتر دیده شده پیشرو بود. در گزارش پیشرو برخی فاکتورها و نمادهایی که این مجموعه برای تصویرسازی از فعالیتهای کردهای ضدانقلاب و کردهای انقلابی به کار برده بود را مرور کردهایم. مبارزه سوران در قامت یک کرد متعهد و مسلمان، در ابتدا برای انتقام برادرش بود اما به مرور میبینیم که رشادتهای او به سمت مبارزه با تجزیهطلبهای کومله کشیده میشود. این تقابل را باید از برجستهترین نقاط این سریال دانست. در عین حال بهخوبی دیده میشود که وضعیت مبارزاتی کومله و انقلابیونی که تحت نظر شهید مهدی باکری در آذربایجان غربی فعالیت میکردند، به طور همزمان روایت میشود؛ یک روایت تازه که مربوط به خرداد 1357 است.
روایت یک قهرمان سنی مذهب
نکته دیگر اینکه در سریال از زبان آیتا... ربانی املشی، روحانی انقلابی هدایتگر کردهای انقلابی در سردشت، میشنویم که در مواجه شدن با رفتار مسلحانه کومله میگوید: پیروزی که با رعب و وحشت بهدست بیاید، ماندگار نیست. سوران که شخصیت اول داستان است، یک قهرمان واقعی از دل کردستان است که دغدغههای انقلابی خود را در کنار روزمرگی دنبال میکند تا یک قهرمان واقعی را به تصویر بکشد که برای مخاطب هم قابل باور باشد؛ جوانی سنی مذهب که در کنار سایرین، به مبارزه انقلابی به رهبری امام خمینی(ره) اقدام میکند و تحت نظر و راهنمایی آیتا.. ربانی املشی در سردشت به مبارزه در قالب پخش اعلامیه و سخنرانی امام خمینی(ره) مشغول میشود. حتی یکبار در بازجویی ساواک به او میگویند چرا با انقلابی که تحت رهبری امام خمینی(ره) شیعه است، همکاری میکند، ولی سوران توانست در قالب یک کرد سنی مذهب، به آرمانهای انقلابی خود تحت رهبری امام خمینی(ره) پایبند باشد. آن هم در شرایطی که در مقاطعی دچار چالشها و سؤالاتی در مسیر میشود. در این سریال از زبان یکی از اعضای رده بالای کومله در ایام پیش از پیروزی انقلاب اسلامی عنوان میشود که براندازی حکومت پهلوی قدم اول و خودمختاری کردستان قدم آخر است. در عین حال، در مقطعی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، سوران پیرامون نحوه مبارزه دچار چالش و شناخت میشود که آیا باید مبارزه مسالمتآمیز با همان طریق اعتراضی و پخش اعلامیه را ادامه داد یا به نحو دیگر مبارزه کرد. مسأله مهم در مورد شخصیت سوران این است که کارگر است و به جای پیوستن به گروههایی که داعیه مبارزه برای حقوق کارگر را دارند، با آرمانهای انقلابی امام خمینی(ره) گره خورده است.
قهرمانی سوران در کوران مبارزات
به این نکته هم باید اشاره کرد که گریم فرمانده کومله به فرمانده حال حاضر این حزب یعنی عبدا... مهتدی بسیار شباهت دارد. چیزی که این سریال درباره کومله به درستی نشان داده، عقبنشینی تاکتیکی آنها به روستاهای اطراف سردشت در یک بازه زمانی و استفاده از سپرانسانی مردم برای امنیتشان است. البته مواردی که در واقعیتهای کومله به نمایش گذاشته شده، بیشتر از این موارد است. کما اینکه نشان داده میشود که کومله مردم کرد سردشت را زندانی میکند و از خانوادههای آنها در ازای دیدار و ملاقاتشان، طلب پول میکند و حتی طلب رابطه نامشروع. در این میان سوران با خلاقیت و جدیت اقدام به عکسبرداری از عوامل کومله میکند که در شناسایی آنها بسیار مؤثر است. اما از جمله نکات القایی مطرح شده در این فیلم که بهدرستی بیان شد میتوان به این اشاره کرد که گاهی در راه انقلاب و مبارزه باید از هر چیز گذشت. مسأله اینکه کرد به ملت خود خیانت نمیکند و گاهی میشود به راهی که در مبارزه در پیش گرفته شده، شک مشکوک شد و فکر کرد که این از دیگر موارد مطرح شده در مجموعه سوران است. نباید فراموش کرد که سوژهپردازی متفاوت سریال ازجمله نقاط عطف و مهم آن است که در ایجاد جذابیت برای سریال از جنبههای مختلف خانوادگی، قومی، ملی و مبارزاتی کمک کرده است. روایت سریال، شخصمحور است و به نحو خوبی شکل گرفته و پیش میرود. سریال از جنبه اشاره به رخدادهای خاص، تلاش کرده تا کشش مناسبی را تا قسمت دهم برای مخاطب فراهم آورد که تا حد قابلقبولی این کشش شکل گرفته و به جذابیت برای مخاطب کمک کرده است. در عین حال، جنبههای خانوادگی در فضای درام سریال نقش مؤثری ایفا کرده تا مسأله و موضوعات اصلی داستان به نحو بهتری برای مخاطب معرفی و عنوان شود. با توجه به وضعیت حال حاضر تحرک کمابیش تجزیهطلبان در مرزهای غربی کشور، مسأله تاریخ حضور کمونیستها در کردستان ایران بهخوبی در این سریال به نمایش درآمده است. از جمله مهمترین تمرکزهای اصلی سریال، تمرکز روی زیستفکری، اجتماعی، مبارزاتی و شخصیتی کومله است که نقش قابلتوجهی در شناخت از کومله امروزی برای مخاطبی که چندان دانشی از این پدیده حزبی ندارد، میتواند داشته باشد. کشاکش عشقی که سوران به نامزدش دارد اما ناچار است تا فراق او را در جریان هجرتی که در مسیر مبارزات دارد و باید آن را تحمل کند و به جان بخرد، در این سریال در چارچوب یک درام عاشقانه خوشریتم، شکل گرفته است. درنهایت این مسأله بهخوبی منعکس شده است که: کومله با مردم خودش که همزمان و مانند آنها کرد هستند نیز میجنگد و حتی به آنها رحم نمیکند و آنها را ترور میکند؛ این مسأله از جنبه انعکاس تاریخی و روایت تصویری تاریخ شفاهی مفید عمل کرده است.
روایت یک قهرمان سنی مذهب
نکته دیگر اینکه در سریال از زبان آیتا... ربانی املشی، روحانی انقلابی هدایتگر کردهای انقلابی در سردشت، میشنویم که در مواجه شدن با رفتار مسلحانه کومله میگوید: پیروزی که با رعب و وحشت بهدست بیاید، ماندگار نیست. سوران که شخصیت اول داستان است، یک قهرمان واقعی از دل کردستان است که دغدغههای انقلابی خود را در کنار روزمرگی دنبال میکند تا یک قهرمان واقعی را به تصویر بکشد که برای مخاطب هم قابل باور باشد؛ جوانی سنی مذهب که در کنار سایرین، به مبارزه انقلابی به رهبری امام خمینی(ره) اقدام میکند و تحت نظر و راهنمایی آیتا.. ربانی املشی در سردشت به مبارزه در قالب پخش اعلامیه و سخنرانی امام خمینی(ره) مشغول میشود. حتی یکبار در بازجویی ساواک به او میگویند چرا با انقلابی که تحت رهبری امام خمینی(ره) شیعه است، همکاری میکند، ولی سوران توانست در قالب یک کرد سنی مذهب، به آرمانهای انقلابی خود تحت رهبری امام خمینی(ره) پایبند باشد. آن هم در شرایطی که در مقاطعی دچار چالشها و سؤالاتی در مسیر میشود. در این سریال از زبان یکی از اعضای رده بالای کومله در ایام پیش از پیروزی انقلاب اسلامی عنوان میشود که براندازی حکومت پهلوی قدم اول و خودمختاری کردستان قدم آخر است. در عین حال، در مقطعی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، سوران پیرامون نحوه مبارزه دچار چالش و شناخت میشود که آیا باید مبارزه مسالمتآمیز با همان طریق اعتراضی و پخش اعلامیه را ادامه داد یا به نحو دیگر مبارزه کرد. مسأله مهم در مورد شخصیت سوران این است که کارگر است و به جای پیوستن به گروههایی که داعیه مبارزه برای حقوق کارگر را دارند، با آرمانهای انقلابی امام خمینی(ره) گره خورده است.
قهرمانی سوران در کوران مبارزات
به این نکته هم باید اشاره کرد که گریم فرمانده کومله به فرمانده حال حاضر این حزب یعنی عبدا... مهتدی بسیار شباهت دارد. چیزی که این سریال درباره کومله به درستی نشان داده، عقبنشینی تاکتیکی آنها به روستاهای اطراف سردشت در یک بازه زمانی و استفاده از سپرانسانی مردم برای امنیتشان است. البته مواردی که در واقعیتهای کومله به نمایش گذاشته شده، بیشتر از این موارد است. کما اینکه نشان داده میشود که کومله مردم کرد سردشت را زندانی میکند و از خانوادههای آنها در ازای دیدار و ملاقاتشان، طلب پول میکند و حتی طلب رابطه نامشروع. در این میان سوران با خلاقیت و جدیت اقدام به عکسبرداری از عوامل کومله میکند که در شناسایی آنها بسیار مؤثر است. اما از جمله نکات القایی مطرح شده در این فیلم که بهدرستی بیان شد میتوان به این اشاره کرد که گاهی در راه انقلاب و مبارزه باید از هر چیز گذشت. مسأله اینکه کرد به ملت خود خیانت نمیکند و گاهی میشود به راهی که در مبارزه در پیش گرفته شده، شک مشکوک شد و فکر کرد که این از دیگر موارد مطرح شده در مجموعه سوران است. نباید فراموش کرد که سوژهپردازی متفاوت سریال ازجمله نقاط عطف و مهم آن است که در ایجاد جذابیت برای سریال از جنبههای مختلف خانوادگی، قومی، ملی و مبارزاتی کمک کرده است. روایت سریال، شخصمحور است و به نحو خوبی شکل گرفته و پیش میرود. سریال از جنبه اشاره به رخدادهای خاص، تلاش کرده تا کشش مناسبی را تا قسمت دهم برای مخاطب فراهم آورد که تا حد قابلقبولی این کشش شکل گرفته و به جذابیت برای مخاطب کمک کرده است. در عین حال، جنبههای خانوادگی در فضای درام سریال نقش مؤثری ایفا کرده تا مسأله و موضوعات اصلی داستان به نحو بهتری برای مخاطب معرفی و عنوان شود. با توجه به وضعیت حال حاضر تحرک کمابیش تجزیهطلبان در مرزهای غربی کشور، مسأله تاریخ حضور کمونیستها در کردستان ایران بهخوبی در این سریال به نمایش درآمده است. از جمله مهمترین تمرکزهای اصلی سریال، تمرکز روی زیستفکری، اجتماعی، مبارزاتی و شخصیتی کومله است که نقش قابلتوجهی در شناخت از کومله امروزی برای مخاطبی که چندان دانشی از این پدیده حزبی ندارد، میتواند داشته باشد. کشاکش عشقی که سوران به نامزدش دارد اما ناچار است تا فراق او را در جریان هجرتی که در مسیر مبارزات دارد و باید آن را تحمل کند و به جان بخرد، در این سریال در چارچوب یک درام عاشقانه خوشریتم، شکل گرفته است. درنهایت این مسأله بهخوبی منعکس شده است که: کومله با مردم خودش که همزمان و مانند آنها کرد هستند نیز میجنگد و حتی به آنها رحم نمیکند و آنها را ترور میکند؛ این مسأله از جنبه انعکاس تاریخی و روایت تصویری تاریخ شفاهی مفید عمل کرده است.
سپیده اشرفی - گروه رسانه




