۶ویژگی سریال سربداران که آن را ماندگار کرده است
سال ۶۲ اثری روی آنتن رفت که چه آن زمان و چه در هر بازپخش دیده‌های بسیاری را به سوی خود جلب کرد و توانست برای همیشه در گنجینه آثار نمایشی برای خود جایی بازکند. اینکه چرا فیلم یا سریالی این‌چنین ماندگار می‌شود و می‌تواند در برقراری ارتباط با نسل‌های مختلف همچنان موفق عمل کند، پرسشی‌است که برای پاسخگویی‌به آن‌باید نگاه جامع داشت. درخصوسربداران فاکتورهایی در این موفقیت دخیل هستند که از میان‌شان می‌توان به این عوامل اشاره کرد:
دیالوگ‌هایی در دل تاریخ
«شاه به قاضی شارع: شرع براین موضوع چه حکمی دارد؟ قاضی شارع : شاه را چه خوش آید؟ شرعیات آنقدر فرعیات دارد که هرآنچه ما گوییم عوام قبول کنند... .» این دیالوگ‌ها تنها نمونه‌ای از جملات بیان شده در سریال سربداران است که از زبان شخصیت‌های گوناگون به زبان آورده شد. دیالوگ‌ها همین‌قدر شنیدنی و خواندنی است به خصوص وقتی با بیان شیوای گروهی از بهترین بازیگران بیان می‌شود. دیالوگ‌نویسی در سربداران، خود به عنوان پروژه‌ای مجزا قابل بررسی است، آنقدر که نام محمدعلی نجفی به عنوان کارگردان و بازیگر این سریال به شهرت رسید. شاید کمتر کسی بداند نویسندگی با کیهان رهگذار بوده است که پس از آن نیز سریال بوعلی سینا را کارگردانی کرد اما خیلی زود دارفانی را وداع گفت. دیالوگ‌ها بر خلاف آثار تاریخی اخیر نه با زبان امروز بلکه متناسب با فضای زمانی آن دوره نگارش شده است و به همین خاطر اتمسفری را ایجاد می‌کند که مخاطب باور می‌کند قصه به واقع درعصر سربداران می‌گذرد. شیوایی کلام درعین همه‌فهمی آن، به کارگیری تمثیل‌ها و استعاره‌ها و ... ویژگی‌ای است که سربداران را تماشایی و زبان آن را همچنان شنیدنی کرده است. ترکیب کلمات و جمله‌بندی‌ها در خدمت اتمسفر تاریخی هستند و بر خلاف برخی گرایش‌ها در به روزنویسی دیالوگ‌ها، فضایی کاملا تاریخی را القا می‌کنند؛ فضایی که متناسب با همین برهه تاریخی است، نه زمانی پس یا پیش‌تر.
بدویت شخصیت‌ها
از دیگر ویژگی‌هایی که می‌توان از آن به عنوان وجوه موفقیت سریال نام برد، شخصیت‌پردازی است. به ویژه برای مغول‌ها که رفتار بدوی آنان متناسب با بافت قصه دیده می‌شود و آنها را قابل باور کرده است. این بدویت چه در بازی نقش‌آفرینان و اکت‌های آنان، چه در طراحی لباس و صحنه دیده می‌شود. عصبیت نسلی و قومی در شخصیت‌های سریال به ویژه مغولان تعریف شده است و با ظرافت به بینندگان منتقل می‌شود.
بازیگری در قواره تاریخ
بازیگران سربداران در قامت نقش تاریخی به خوبی ظاهر می‌شوند و هیچ یک، چه در بند ابراز زیبایی‌های ظاهری و چه گرفتار به رخ کشیدن توانمندی بازیگری خود نیستند بلکه همچون اعضای یک سیستم دل در گرو به ثمر رساندن هدف کل هستند و از خودنمایی پرهیز دارند. این روند آنقدر مشهود است که مخاطبان باور می‌کنند این افراد از دل تاریخ برخاستند.ضمن اینکه تعدادی فراوانی از بازیگران چهره و برجسته هنرهای نمایشی در این اثر گرد هم آمدند و کسانی که نام هر یک برای دیده شدن یک اثر کافی است؛ علی نصیریان، زنده‌یاد امین تارخ، زنده‌یاد محمدعلی کشاورز و... تنها برخی از این بازیگران هستند.
ترکیب و کیفیت لباس‌ها
همان‌طور که اشاره شد، طراحی لباس و چهره در این سریال آن هم به زمان خود، ازعوامل موفقیت کار است. لباس‌ها در خدمت بازه زمانی اثر و با پژوهش درباره آن دوره تاریخی طراحی شدند وبرای همین برای مخاطبان تازگی دارند، زیرا تا امروز کمتر اثری داشتیم این دوره از تاریخ کشور را به تصویر بکشد.
«شاه به قاضی شارع: شرع براین موضوع چه حکمی دارد؟ قاضی شارع : شاه را چه خوش آید؟ شرعیات آنقدر فرعیات دارد که هرآنچه ما گوییم عوام قبول کنند... .» این دیالوگ‌ها تنها نمونه‌ای از جملات بیان شده در سریال سربداران است که از زبان شخصیت‌های گوناگون به زبان آورده شد. دیالوگ‌ها همین‌قدر شنیدنی و خواندنی است به خصوص وقتی با بیان شیوای گروهی از بهترین بازیگران بیان می‌شود. دیالوگ‌نویسی در سربداران، خود به عنوان پروژه‌ای مجزا قابل بررسی است، آنقدر که نام محمدعلی نجفی به عنوان کارگردان و بازیگر این سریال به شهرت رسید. شاید کمتر کسی بداند نویسندگی با کیهان رهگذار بوده است که پس از آن نیز سریال بوعلی سینا را کارگردانی کرد اما خیلی زود دارفانی را وداع گفت. دیالوگ‌ها بر خلاف آثار تاریخی اخیر نه با زبان امروز بلکه متناسب با فضای زمانی آن دوره نگارش شده است و به همین خاطر اتمسفری را ایجاد می‌کند که مخاطب باور می‌کند قصه به واقع درعصر سربداران می‌گذرد. شیوایی کلام درعین همه‌فهمی آن، به کارگیری تمثیل‌ها و استعاره‌ها و ... ویژگی‌ای است که سربداران را تماشایی و زبان آن را همچنان شنیدنی کرده است. ترکیب کلمات و جمله‌بندی‌ها در خدمت اتمسفر تاریخی هستند و بر خلاف برخی گرایش‌ها در به روزنویسی دیالوگ‌ها، فضایی کاملا تاریخی را القا می‌کنند؛ فضایی که متناسب با همین برهه تاریخی است، نه زمانی پس یا پیش‌تر.
بدویت شخصیت‌ها
از دیگر ویژگی‌هایی که می‌توان از آن به عنوان وجوه موفقیت سریال نام برد، شخصیت‌پردازی است. به ویژه برای مغول‌ها که رفتار بدوی آنان متناسب با بافت قصه دیده می‌شود و آنها را قابل باور کرده است. این بدویت چه در بازی نقش‌آفرینان و اکت‌های آنان، چه در طراحی لباس و صحنه دیده می‌شود. عصبیت نسلی و قومی در شخصیت‌های سریال به ویژه مغولان تعریف شده است و با ظرافت به بینندگان منتقل می‌شود.
بازیگری در قواره تاریخ
بازیگران سربداران در قامت نقش تاریخی به خوبی ظاهر می‌شوند و هیچ یک، چه در بند ابراز زیبایی‌های ظاهری و چه گرفتار به رخ کشیدن توانمندی بازیگری خود نیستند بلکه همچون اعضای یک سیستم دل در گرو به ثمر رساندن هدف کل هستند و از خودنمایی پرهیز دارند. این روند آنقدر مشهود است که مخاطبان باور می‌کنند این افراد از دل تاریخ برخاستند.ضمن اینکه تعدادی فراوانی از بازیگران چهره و برجسته هنرهای نمایشی در این اثر گرد هم آمدند و کسانی که نام هر یک برای دیده شدن یک اثر کافی است؛ علی نصیریان، زنده‌یاد امین تارخ، زنده‌یاد محمدعلی کشاورز و... تنها برخی از این بازیگران هستند.
ترکیب و کیفیت لباس‌ها
همان‌طور که اشاره شد، طراحی لباس و چهره در این سریال آن هم به زمان خود، ازعوامل موفقیت کار است. لباس‌ها در خدمت بازه زمانی اثر و با پژوهش درباره آن دوره تاریخی طراحی شدند وبرای همین برای مخاطبان تازگی دارند، زیرا تا امروز کمتر اثری داشتیم این دوره از تاریخ کشور را به تصویر بکشد.
نوشین مجلسی - گروه رسانه
