امروزه سیستم‌های هوشمند در تشخیص بیماری‌ها، مدیریت داده‌های عظیم، بهبود تصمیم‌گیری و حتی ارائه خدمات شخصی‌سازی‌شده به انسان‌ها نقش مؤثری دارد. با گسترش روزافزون این فناوری، سبک زندگی بشر نیز دستخوش تغییر شده‌وتعامل انسان باماشین‌هابه شکلی عمیق‌تروهوشمندانه‌تردرآمده است.بااین‌حال، توسعه هوش‌مصنوعی درکنار فرصت‌های فراوان، چالش‌های اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی جدیدی را نیز به همراه دارد که توجه و مدیریت آگاهانه آنها برای آینده بشر  ضروری است. درحالی‌که هوش‌مصنوعی به‌سرعت درحال تغییرساختار اقتصاد، صنعت، آموزش و سبک زندگی جهان است، این پرسش اصلی برای جامعه ایران پیش می‌آیدکه ما در کجای این مسیر ایستاده‌ایم؟ آیا هوش مصنوعی صرفا یک ابزار سرگرمی و استفاده سطحی است یا ادامه یک روند عمیق تاریخی که سرنوشت بشر را دگرگون می‌کند؟
برای پاسخ به این سؤالات گفت‌وگوی تفصیلی با دکترمهرداد راستگو، پژوهشگرومتخصص حوزه ذهن و فناوری،خالق مدل آر.ام یکی از جدیدترین مدل‌های مدیریتی و تعالی سازمان درجهان برمبنای علوم ذهن (ذهن، بدن، روح)، علوم پایه ژنتیک وعلوم مدیریت عمومی و تخصصی انجام داده‌ایم. اودراین‌گفت‌وگوبانگاهی‌تاریخی،فلسفی وتحلیلی،ازریشه‌های‌انقلاب صنعتی تا آینده هوش‌مصنوعی، نقش آموزش، خانواده،مشاغل وحتی معنای انسان‌بودن در عصرهوش مصنوعی(AI) سخن گفت.

مواجهه مردم ایران با هوش مصنوعی در مقایسه با کشورهای صنعتی بسیار متفاوت است. در ایران استفاده از AI اغلب سطحی است، اما در کشورهای پیشرفته از آن در تولید، ماشین‌آلات صنعتی و زیرساخت‌ها استفاده می‌شود. به نظر شما برای جبران این فاصله چه باید کرد؟
برای پاسخ دقیق به این سؤال، ابتدا باید یک سوءبرداشت را اصلاح کنیم؛ هوش مصنوعی ناگهان به‌وجود نیامده است. اگر ریشه تاریخی AI را نشناسیم، دچار هیجان، ترس یا استفاده سطحی از آن می‌شویم. قبل از هوش مصنوعی، کامپیوتر وجود داشت، اما این وسیله برای چه ساخته شد؟ فقط برای محاسبه؟ خیر. کامپیوتر ساخته شد تا بخشی از توانایی‌های ذهن انسان را مانند حافظه، تحلیل و سرعت پردازش را کپی‌سازی کند. اگر بازهم عقب‌تر برویم، می‌بینیم که انسان از ابتدا از طبیعت تقلید کرده است. از پرندگان پرواز را آموخت، از حرکت آب الهام گرفت و آسیاب را به وجود آورد و یا با الگوگیری از سیستم عصبی، شبکه‌های عصبی مصنوعی را طراحی کرد.

این مسیر از چه زمانی جدی شد؟ 
از پایان قرون وسطی و آغاز رنسانس. در قرون وسطی، علم جرم محسوب می‌شد. گفتن این‌که زمین گرد است، می‌توانست به مرگ ختم شود،اما با آغازرنسانس،بشرفهمید که راه نجات او علم است ونه تعصب.این تغییر نگرش، آغازگر انقلاب‌های صنعتی شد؛ انقلاب‌هایی که هنوز هم ادامه دارند.

چرا انقلاب صنعتی رخ داد؟
انقلاب صنعتی سه هدف اصلی کاهش فاصله‌ها، افزایش سرعت ارتباط و انتقال و کاهش وابستگی به نیروی انسانی و موجودات زنده داشت. در گذشته برای حمل‌ونقل از اسب و قاطر و برای کشاورزی از گاو استفاده می‌شد، اما انقلاب صنعتی آمد تا این وابستگی را کم کند.ماشین جای اسب، تراکتور جای گاو وقطاروهواپیما جای سفرهای طولانی را گرفتند. در ارتباطات هم همین مسیر طی شد؛ نامه، چاپار، پست، تلگراف، تلکس، فکس، تلفن، تلفن‌همراه، اینترنت و پیام‌رسان‌ها، که همه اینها یک هدف داشتند و آن کم‌کردن زمان و فاصله است.امروز ما در انقلاب صنعتی پنجم قرار داریم که همان هوش‌مصنوعی است. پیش ازآن درانقلاب اول بخار، انقلاب دوم برق و خط تولید، انقلاب سوم الکترونیک و کامپیوتر وانقلاب چهارم اینترنت واینترنت اشیا را داشتیم واکنون به هوش مصنوعی (AI) به‌عنوان انقلاب صنعتی پنجم رسیده‌ایم. هرچند هوش مصنوعی پایان راه نیست. ما انقلاب صنعتی ششم و هفتم را هم در پیش داریم. در آینده‌ای نزدیک، با ادله علمی و تاریخی، انقلاب صنعتی آینده (دو انقلاب بعدی) اعلام خواهم شد؛ انقلابی که دانشمندان، اندیشمندان، متخصصان و حتی مردم عادی می‌توانند از آن برای برنامه‌ریزی آینده بشر استفاده کنند.
 
نگرانی جدی مردم این است که هوش مصنوعی شغل‌ها را از بین ببرد، این گزاره درست است؟
این نگرانی واقعی است. بله، بسیاری از مشاغل از بین خواهند رفت اما این اتفاق برای اولین بار نیست که رخ خواهد داد. وقتی ماشین آمد، مشاغل مرتبط با اسب از بین رفت. وقتی کارخانه شکل گرفت، بسیاری از مشاغل دستی حذف شد؛ اما بشر بیکار نشد بلکه شغل‌ها تغییر کردند. امروز هم همین اتفاق می‌افتد. ربات‌ها و AI در بسیاری از کارها بهتر، سریع‌تر و ارزان‌تر از انسان عمل می‌کنند، البته هنوز جایگزین کامل انسان نشده‌اند. انسان ویژگی‌هایی دارد که هوش مصنوعی فاقد آن است که می‌توان اخلاق، همدلی، مسئولیت‌پذیری و قضاوت انسانی را نام برد.
 
یکی از مهم‌ترین مهارت‌های آینده، پرامپت‌نویسی است؛ یعنی هنر درست دستور دادن به هوش مصنوعی؛ این زمینه را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟
پرامپت‌نویسی صحیح،اصولی ودرست،یکی ازسخت‌ترین تخصص‌های آینده است.کسی که سؤال درست بپرسد،پاسخ درست می‌گیرد.هوش مصنوعی رفتار کاربر را یاد می‌گیرد. اگر سطحی برخورد کنید، خروجی سطحی می‌گیرید. اگر عمیق فکر کنید، پاسخ عمیق می‌گیرید.در حوزه هوش مصنوعی، فعال‌سازی ذهن و درک کامل آن، یک بخش کاملا جدانشدنی است. ذهنی که فعال نباشد، نه‌تنها کمک‌کننده نیست بلکه می‌تواند انسان را منفعل کند.
باید گفت هوش مصنوعی اگر با ذهن خام استفاده شود، نتیجه‌ای خام خواهد داشت. هوش مصنوعی مخاطب خود را می‌شناسد. اطلاعاتی که می‌دهید، علایق، جست‌وجوها، همه ثبت می‌شوند. به همین دلیل آموزش آگاهی دیجیتال حیاتی است. نسل‌های قدیمی با تلفن و تلویزیون شوکه شدند و نسل جدید با AI بزرگ می‌شود، اما آگاهی هنوز ضروری است.

آیا آموزش هوش مصنوعی باید وارد مدارس شود؟
بله، اما فقط آموزش فنی کافی نیست. ما باید طرز فکر فراسرزمینی را آموزش دهیم. شناخت هر پدیده پنج مرحله دارد؛ اطلاع، آگاهی، علم، دانش عملی، شناخت عمیق تا رسیدن به جایی که بتوان کلمه نهایت استادی، تبحر و قدرت نهایی را به‌دست آورد. هوش مصنوعی توسط متخصصان مرتبط به‌دنبال رسیدن به همین مسیر است که امیدوارم تنها تا مرحله شناخت اولیه پیش روند.
 
خانواده‌ها چگونه باید با هوش مصنوعی برخورد کنند؟
نقش خانواده و به‌ویژه مادران بسیار کلیدی است. مادر یکی از مهم‌ترین مشاغل دنیاست. متاسفانه به این شغل سخت و مهم تاکنون ساده نگریسته شده است. اگر مادران یاد بگیرند درست از AI استفاده کنند، نسل آینده را آگاه، خلاق و مستقل تربیت می‌کنند. حتی در برخوردشان با همسر، جامعه و دیگران بهتر عمل می‌کنند.هوش مصنوعی می‌تواند بزرگ‌ترین دانشگاه آینده باشد، به شرطی که درست استفاده شود.بشر امروز باید به داستان‌هایی که از هزاران سال پیش سینه‌به‌سینه منتقل شده و همچنین به مفاهیم موجود در کتب آسمانی، با نگاهی تازه و با چشم دل بنگرد.غور در این متون، به متخصصان و دانشمندان کمک می‌کند تفکر عمیق‌تری درحوزه‌های تخصصی خودداشته باشند.این بازخوانی می‌تواند به تعمیق تفکر علمی کمک کند و موجب پیشرفت متوازن شود و در نهایت صلح درون انسان را تقویت کند؛ صلحی که مقدمه صلح جهانی است.
در پایان باید بگویم که با توسعه هوش مصنوعی مشاغل تک‌بعدی از بین می‌رود و انسان آینده باید چند مهارته و چنددانشی باشد، زیرا ناتوانی در تعامل با AI، مانند ناتوانی در استفاده از تلفن همراه امروز است. البته هوش مصنوعی تهدید مطلق نیست و فرصت مطلق هم نیست؛ ابزاری است در دست انسانی که باید بیاموزد چگونه از آن استفاده کند. آینده متعلق به کسانی است که هم ذهن خود را پرورش دهند، هم فناوری را بفهمند و هم انسانیت را فراموش نکنند.