آگاهی به مادر این قدرت را می‌دهد که دوره‌ای ایمن، آرام و بدون استرس و نگرانی را سپری کند اما رسیدن به این اهداف نیازمند چه آمادگی و آگاهی‌هایی است؟
یکی از موضوعات بسیار مهم در دوران پیش از بارداری، انجام ویزیتی تحت عنوان ارزیابی وضعیت باروری است‌‌؛ اقدامی که می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت بارداری و حتی آرامش روانی زوجین داشته باشد. دکتر مهراندخت عابدینی، متخصص زنان و زایمان و کارشناس معاونت درمان وزارت بهداشت در این باره به جام‌جم می‌گوید: «بسیاری از زنان تصور می‌کنند تا زمانی که تصمیم به بچه‌دار شدن نگرفته‌اند، به بررسی وضعیت باروری خود نیازی ندارند اما تجربه‌های بالینی و گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که چنین تصوری می‌تواند بعدها دردسر‌ساز شود.»
به توصیه کارشناسان، زوج‌هایی که فعلا قصد بارداری ندارند، بلافاصله بعد از ازدواج برای انجام ارزیابی وضعیت باروری‌شان اقدام کنند. دلیل این توصیه آن است که در بسیاری از موارد، زنان سال‌ها پس از ازدواج، تصمیم به بارداری می‌گیرند و آن زمان است که متوجه می‌شوند با مشکلاتی مانند وجود فیبروم یا اختلالات هورمونی مواجه‌اند؛ مسائلی که شانس بارداری را کاهش داده و گاهی باعث سقط جنین یا شکست بارداری می‌شود.  این در حالی است که اگر خانمی پنج سال قبل می‌توانست با درمان ساده و غیرتهاجمی فیبروم خود را کنترل کند، ممکن است امروز با رشد قابل توجه آن روبه‌رو شود‌‌؛ رشدی که بر بارداری و سلامت رحم تأثیر منفی می‌گذارد. 
به عقیده دکترعابدینی،ارزیابی‌های ساده‌ای مانندسونوگرافی،بررسی هورمون‌هایامشاوره بامتخصص زنان می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار زوجین قرار دهد تا در صورت وجود هرگونه مانع، پیش از تصمیم به بارداری آن را برطرف کنند. 

اهمیت مشاوره
در ساختار تازه مراقبت‌های بهداشتی، مشاوره پیش از بارداری دیگر توصیه‌ای اختیاری نیست بلکه جزو جدانشدنی و حیاتی از فرآیند کامل ویزیت‌های بارداری محسوب می‌شود. 
کارشناس معاونت درمان وزارت بهداشت ادامه می‌دهد: «بسیاری از چالش‌ها و موارد پیچیده‌ای که در طول بارداری با آنها روبه‌رو می‌شویم، ریشه در غفلت از مراحل پیش از اقدام دارند‌. برای مثال، پرونده‌های پزشکی نشان می‌دهد زنانی که از بیماری‌هایی مانند صرع رنج می‌برند، گاهی از ترس آسیب به جنین، مصرف داروهای خود را به‌طور خودسرانه قطع می‌کنند. در یکی از موارد نگران‌کننده، بیماری که داروهایش را بدون جایگزین ایمن قطع کرده بود، دچار تشنج‌های غیرقابل کنترل شد.» عضو انجمن متخصصین زنان و زایمان اشاره می‌کند که اگر این‌ فرد پیش از اقدام برای بارداری، تحت مشاوره تخصصی قرار می‌گرفت، پزشک می‌توانست او را به متخصص مغز و اعصاب ارجاع دهد تا داروی صرع را با یک داروی ایمن‌تر و با حداقل عارضه و آسیب‌ به جنین جایگزین کند. درواقع هدف اصلی در مشاوره پیش از بارداری، تبدیل یک بیماری غیرقابل کنترل به یک بیماری تحت کنترل، پیش از آغاز بارداری است. 
‌
ویتامین‌ها و مکمل‌ها 
برخی تصور می‌کنند توصیه به مصرف مکمل‌ها‌ پیش از بارداری، غالبا به‌عنوان یک اقدام عمومی تلقی می‌شود‌‌؛ در حالی که این دیدگاه، نیاز به اصلاحی جدی دارد! مثلا مصرف اسید فولیک در دوران پیش از بارداری، نه‌تنها یک تقویت‌کننده عمومی، بلکه یک عامل پیشگیری‌کننده حیاتی با اثرگذاری مستقیم بر تشکیل سیستم عصبی مرکزی جنین است. 
دکتر مهراندخت عابدینی دراین‌باره به جام‌جم می‌گوید: «لازم است که سه ماه پیش از بارداری، مصرف اسیدفولیک آغاز شود. با توجه به این‌که ذخیره کافی اسیدفولیک در بدن مادر زمانبر است، شروع مصرف در همان ابتدا تضمین می‌کند که مشکلی از این لحاظ وجود نداشته باشد.» موضوعی که راجع به سایر ویتامین‌ها و مکمل‌ها هم صدق می‌کند.

بهداشت دهان و دندان
سلامت دهان و دندان که اغلب در فرآیند آمادگی برای بارداری نادیده گرفته می‌شود، نقش مستقیم و تعیین‌کننده‌ای بر ایمنی دوران حاملگی و سلامت جنین دارد. درواقع مشاوره دندانپزشکی پیش از بارداری، یک ضرورت جدی است، نه یک اقدام لوکس یا صرفا زیبایی! کارشناس معاونت درمان وزارت بهداشت دراین‌باره می‌گوید: «وجود دندان‌های فاسد، پوسیدگی‌های پیشرفته و ...به معنای حضور تجمعی ازباکتری‌ها وعوامل عفونی در حفره دهان است.این میکروب‌ها ازطریق جریان خون مادر، می‌توانند به دیگر نقاط بدن، ازجمله جفت و مایع آمنیوتیک، دسترسی پیدا کنند.» به این ترتیب با حل مشکلات دندانی پیش از بارداری خطر انتقال عفونت به جنین و تحریک زایمان زودرس به حداقل می‌رسد. 
 
آزمایش‌‌های ضروری
یکی از مهم‌ترین اقدامات پیش ازبارداری، انجام چکاپ جامع آزمایشگاهی است.به عقیده متخصصان، این کارامکان ارزیابی وضعیت سلامت کلی مادر را فراهم و کمک می‌کند ریسک‌هایی که به‌دلیل نبود علائم بالینی واضح پنهان مانده‌اند، شناسایی شوند. مثلا ‌دیابت یا اختلالات تیروئید، می‌توانند درمراحل اولیه هیچ علامت واضحی ازخود بروزندهند.دکتر عابدینی عنوان می‌کند: «بااین‌حال، سطح غیرطبیعی قندخون یاعدم تعادل هورمون‌های تیروئید پیش ازبارداری، با افزایش خطرات بارداری مرتبط است. به‌همین‌دلیل شناسایی این موارد از طریق آزمایش‌های روتین و تنظیم دوز داروها یا اصلاح سبک زندگی پیش از اقدام، کلید موفقیت بارداری است.»
 
ایمنی را جدی بگیرید 
ارزیابی وضعیت ایمنی مادر دربرابر برخی ویروس‌ها هم از دیگر اقدامات پیشگیرانه حیاتی در دوران پیش از بارداری است؛مسأله‌ای که نمونه‌اش درباره ویروس واریسلا صدق می‌کند.کارشناس معاونت درمان‌وزارت‌بهداشت‌می‌گوید: «ویروس واریسلا (عامل بیماری آبله‌مرغان) می‌تواند عوارض جدی برای مادر و جنین ایجاد کند. چنانچه نتایج آزمایش‌ها نشان دهد که فرد دربرابر این ویروس ایمن نیست، با تزریق واکسن پیش از بارداری، خطر ابتلا در دوران حساس بارداری به حداقل می‌رسد.» موضوعی که درباره بیماری‌های سرخک و سرخجه هم کاربرد دارد و به عقیده متخصصان، آگاهی درباره ایمنی مادر نسبت به این بیماری‌ها، می‌تواند دوران بارداری ایمنی را برای مادر و جنین به همراه داشته باشد. 

هیچ‌وقت دیر نیست
هرگز برای شروع مراقبت دیر نیست.یکی ازدغدغه‌های جدی وگاهی نادرست مادران،نگرانی از بارداری‌های بدون برنامه‌ریزی قبلی است. این باور که انجام ندادن اقدامات پیش از بارداری لزوما به معنای بروز مشکل است، همیشه صحت ندارد و نباید باعث اضطراب بی‌مورد شود.درحالی‌که بدن انسان توانایی شگفت‌انگیزی برای سازگاری دارد وفرصت حیاتی برای اقدامات مؤثر، بلافاصله پس ازمثبت‌شدن تست بارداری هم می‌تواندآغازمی‌شود.موضوعی که دکترمهراندخت عابدینی، متخصص زنان و زایمان هم آن را تایید می‌کند و می‌گوید: «به‌هیچ‌وجه نباید تصور کنید که چون اقدامات پیش از بارداری انجام نشده، چاره‌ای جز سقط نیست.برعکس، تمرکز خود را بر اقدام فعال و فوری قرار دهید و مصرف روزانه اسیدفولیک را به‌سرعت شروع کنید.دراسرع‌وقت با متخصص‌زنان تماس‌بگیرید تاداروهای‌مصرفی شمارابازبینی‌وآزمایش‌های ضروری را در هفته‌های اول بارداری مشخص کند.» به نظر می‌رسد که هفته‌های اول بارداری، فرصتی برای جبران هستند. با شروع مراقبت‌های منظم پزشکی در این دوره حساس،بسیاری از خطرهای قابل کنترل شناسایی و مدیریت خواهند شد.