رهبران عرب خلیج فارس در طول یک دهه اخیر در تلاش بودند به تدریج خود را از بحران‌ها و منازعات خاورمیانه جدا کنند و به پیگیری طرح‌ها و برنامه‌های اقتصادی خاص خود بپردازند اما تجاوز آمریکایی-صهیونیستی به ایران و وقوع جنگ رمضان نشان داد شرایط و معادلات ژئوپلیتیک و منازعات ناشی از رقابت‌های مداوم و توسعه‌طلبی بازیگران متجاوز در محیط همسایگی این کشورها، به ناچار کشورهای شورای همکاری را نیز به بخشی از میدان نبرد و منازعه تبدیل می‌کند و تصورات و محاسبات امنیتی پیشین رهبران عرب را دگرگون می‌سازد. در این راستا مهم‌ترین تغییر به تحول روابط این کشورها با جمهوری اسلامی ایران از مرحله مدیریت تنش به تشدید تنش و بازدارندگی فعال مربوط است که به معنی بروز چالش‌های جدید در روابط همسایگی کشورهای دو سوی خلیج فارس در نتیجه جنگ اخیر است. 
روابط ایران و کشورهای عربی خلیج فارس در طول دهه‌های گذشته با فراز و فرودهای مختلفی مواجه شده و از تقابل‌های جدی و جنگ سرد تا تلاش‌های معطوف به تنش‌زدایی و شکل‌دهی به برخی همکاری‌ها را شامل شده است. با تصاعد بحران‌های منطقه‌ای ناشی از خیزش‌های مردمی جهان عرب بعد از 2011، رقابت‌ها و تنش‌های بین تهران و پایتخت‌های عربی جنوب خلیج فارس به‌شدت افزایش یافته و به‌خصوص به قطع شدن یا کاهش سطح روابط با کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی منجر شد اما پیامدها و هزینه‌های بالای این سطح از رقابت و تنش، کشورهای خلیج فارس را وادار ساخت بار دیگر مدیریت و کاهش تنش را در اولویت قرار دهند؛ تحولی که از جمله به احیای روابط ایران و عربستان در پی توافق پکن در سال 2023 منجر شد. در طول این سال‌ها ایران سیاست همسایگی و بهبود روابط با کشورهای عربی خلیج فارس را مورد تاکید قرار داد و رهبران عرب نیز لزوم کاهش تنش‌ها و در اولویت قرار دادن همزیستی مسالمت‌آمیز و حسن همجواری را به‌عنوان اصول و منافع مورد نظر خود در روابط با تهران مورد اشاره قرار دادند. 
به‌رغم برخی نتایج مثبت روند تنش‌زدایی برای مناسبات، برخی از مؤلفه‌های ساختاری از جمله تعارض دیدگاه‌های ایران و کشورهای عربی درخصوص امنیت منطقه‌ای، تداوم بی‌اعتمادی و استمرار سطحی از رقابت‌ها مانع از آن شد که مدیریت تنش به همکاری‌های گسترده و تعمیق روابط منجر شود. در این دوره ایران در چارچوب سیاست همسایگی به ارائه طرح‌هایی برای همکاری گسترده و تامین امنیت منطقه‌ای پرداخت و برای تسری تعاملات سیاسی به همکاری‌های اقتصادی عمیق و حتی سطحی از روابط امنیتی تلاش کرد اما عوامل مختلفی مانند اولویت امنیت وارداتی معطوف به مشارکت با غرب برای رهبران عرب و نگاه حداقلی و بازدارنده این کشورها به تنش‌زدایی با ایران مانع از آن شد که سیاست همسایگی ایران با دستاوردهای جدی و پایداری همراه شود. در این میان به‌رغم سطحی از منافع مشترک، وابستگی سیاسی و امنیتی کشورهای شورای همکاری به آمریکا و شراکت راهبردی آنان با غرب به‌عنوان چالش مهمی برای روابط همسایگی دو سوی خلیج فارس است که به‌خصوص با تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران و وقوع جنگ اخیر به‌خوبی نمایان شد. 
استفاده آمریکا از پایگاه‌های خود در کشورهای شورای همکاری برای تجاوز به ایران و واکنش فوری تهران و مورد هدف قرار دادن خاک این کشورها، به توقف مرحله‌ تنش‌زدایی و بروز چالش‌های کلیدی در روابط بازیگران دو سوی خلیج فارس منجر شد. این جنگ نشان داد مناسبات طرفین و امنیت منطقه‌ای در حوزه خلیج فارس همچنان به‌شدت از مؤلفه‌های بین‌المللی تاثیرپذیر است. تداوم منازعات و تنش‌های بین آمریکا و اسرائیل با ایران و استمرار وابستگی سیاسی و امنیتی کشورهای عربی خلیج فارس به غرب تعارض مهمی است که هرگونه تلاش برای تعمیق سیاست همسایگی و توسعه‌ همکاری‌ها را ناکام خواهد گذاشت. 
در این خصوص هرچند رهبران عرب تلاش‌های اولیه‌ای را برای تقویت چندجانبه‌گرایی و کاهش وابستگی امنیتی به آمریکا آغاز کرده‌اند اما واقعیت آن است که این کشورها همچنان از ظرفیت‌های سیاسی و نظامی-امنیتی لازم برای ایجاد تحول اساسی در الگوهای امنیتی خود برخوردار نیستند و حداقل برای دوره‌های زمانی کوتاه‌مدت و میان‌مدت ناچارند برای تقویت امنیت خود به شراکت با واشنگتن ادامه دهند.