شریان اصلی روایت فداکاری پنهان
امدادگری، از فعالیت خود در یکی از نقاط دورافتاده و محروم روایت می‌کرد: «برای زنده نگه‌داشتن دختر خردسال باید فوری به او خون تزریق می‌شد و برادر کوچک‌ترش تنها کسی بود که می‌توانست به او خون بدهد. وقتی از او پرسیدم، گفت با این کار خواهرم زنده می‌ماند؟ گفتم بله و بدون معطلی پذیرفت. وقتی روی تخت کناری خواهرش خوابید تا از او خون بگیریم آرام در گوشم گفت من بهشت می‌روم؟ خشکم زد و اشک از چشمانم جاری شد. پسربچه فکر می‌کرد با اهدای خون می‌میرد و بااین‌حال حاضر به انجامش شده بود ... .»
امیر گودرزی | گروه رسانه
گذشته از این‌که این روایت چقدر واقعی باشد، اما نشان‌دهنده اوج فداکاری اهداکنندگان خون است. ازخودگذشتگی‌هایی دراماتیک که گاه تشخیص واقعی بودن آن دشوار می‌شود. با این نگاه یک برنامه تلویزیونی سعی دارد ماجراهای اهداکنندگان خون را در قالبی متفاوت پیش روی بینندگان تلویزیون قرار دهد. مستند «شریان اصلی» به تهیه‌کنندگی، طراحی و کارگردانی سهیل سلیمانی، این روزها در فصل دوم خود روی آنتن شبکه سلامت سیما قرار دارد؛ اثری که به‌جای تکیه بر آمارها و گزارش‌های خشک بالینی، دوربین خود را به میان مردم در استان‌های مختلف برده تا ابعاد فرهنگی، مسئولیت اجتماعی و ایثار بی‌چشمداشت در سنت حسنه اهدای خون را به تصویر بکشد. اثری که از زمان شکل‌گیری تا ثبت حماسه‌های مردمی در بحران‌ها، روایتی عینی و ملموس از نجات جان همنوعان ارائه می‌دهد و بازتاب گسترده و همراهی کم‌نظیر اقشار مختلف جامعه با آن، زمینه‌ساز تدوین کتابی از این تجربیات و پیام‌ها شده است. در ادامه، گفت‌وگو با این برنامه‌ساز رسانه‌ملی را می‌خوانیم.
عبور از ساختار استودیویی و روایت شهر به شهر
سهیل سلیمانی، طراح، تهیه‌کننده و کارگردان برنامه شریان اصلی درباره وضعیت فعلی این مجموعه، پیشینه تولید و دگرگونی‌های ساختاری آن به جام‌جم می‌گوید: درحال‌حاضر این برنامه در فصل دوم خود قرار دارد. پیش از این نزدیک به دو سال از شبکه سلامت روی آنتن می‌رفت که پس از آن یک وقفه کوتاه ایجاد کردیم تا تغییراتی بنیادین در مدل روایی اثر به‌وجود بیاوریم و اکنون فصل دوم آن در حال پخش است. در مجموع می‌توان گفت نزدیک به سه سال است که مشغول ساخت این برنامه هستیم و هم‌اکنون نیز به‌صورت هفتگی، روزهای پنجشنبه ساعت ۲۱ از شبکه سلامت پخش می‌شود. در فصل نخست، ساختار برنامه به‌صورت یک مجله تصویری روایت‌گونه طراحی شده بود. او ادامه می‌دهد: اما در ادامه به این نتیجه رسیدیم که قالب مستند برای مخاطب بسیار قابل‌فهم‌تر و ملموس‌تر است، چراکه قصه می‌گوید. بر همین اساس در فصل دوم بار مستندگونه کار را افزایش دادیم و اکنون نیز در قسمت دهم، فضا را کاملا به سمت سینمای مستند برده‌ایم. کلیت و محور اصلی برنامه، پرداختن به موضوع اهدای خون، آموزش همگانی و تشویق اقشار مختلف جامعه به انجام این سنت حسنه است و ابعاد و بخش‌های گوناگونی را شامل می‌شود. این کارگردان درباره خروج آگاهانه دوربین برنامه از پایتخت و تمرکز بر گستره جغرافیایی کل کشور توضیح می‌دهد: یک موضوع کلیدی و اساسی که ما از همان ابتدای فصل نخست تا به امروز دقیقا به آن پایبند بوده‌ایم، این است که هرگز به مرکز بسنده نکردیم؛ از پایتخت فاصله گرفتیم و راهی شهرها و مناطق گوناگون شدیم. بر این مبنا، استان به استان سفر می‌کنیم و در هر شهر مستقیما به مراکز انتقال خون می‌رویم. در آنجا پای گفت‌وگوی اهداکنندگان مستمر می‌نشینیم و با چهره‌های شاخصی که در آن شهرها بالاترین آمار اهدا را به نام خود ثبت کرده‌اند صحبت می‌کنیم. همچنین با خیرینی که در هر منطقه در زمینه اهدای خون به سازمان انتقال خون یاری می‌رسانند به گفت‌وگو می‌پردازیم؛ چه نیکوکارانی که برای این مجموعه ساختمان می‌سازند و تجهیزات پیشرفته پزشکی تهیه می‌کنند و چه افرادی که به‌صورت داوطلبانه وقت می‌گذارند، به سازمان کمک می‌کنند و همشهریان خود را برای حضور در مراکز فرامی‌خوانند. ما با تمامی این عزیزان به‌عنوان قهرمانان واقعی اهدا گفت‌وگو کرده‌ایم.
او ادامه می‌دهد: پس از آن، سراغ مصرف‌کنندگان و دریافت‌کنندگان این خون‌ها می‌رویم؛ از بیماران مبتلا به تالاسمی و هموفیلی گرفته تا مادران بارداری که هنگام وضع‌حمل به تزریق خون نیاز پیدا کرده‌اند و همچنین مصدومانی که در سوانح رانندگی دچار جراحت شدید شده و با دریافت فرآورده‌های خونی نجات یافته و زنده مانده‌اند. بنابراین در کنار رصد و بررسی دستاوردهای هر استان در حوزه اهدای خون، با این چهره‌ها و گروه‌ها گفت‌وگو و کمپین‌های فعال در هر منطقه را با همراهی آنان مرور می‌کنیم. به همین دلیل، هر هفته برنامه ما از دل یک شهر و یک استان تازه شکل می‌گیرد و هرگز در استودیو ننشسته‌ایم؛ فضا کاملا میدانی و مستند است و شهر به شهر در سراسر کشور پیش می‌رویم.
این مستندساز در خصوص ضرورت رویکردهای آموزشی و اصلاح باورهای نادرست رایج در جامعه می‌گوید: در کنار همه این روایت‌ها، تلاش مستمری داریم تا مباحث آموزشی دقیقی را به جامعه منتقل کنیم؛ تصورات نادرستی را که در زمینه اهدای خون میان مردم رواج دارد یادآوری می‌کنیم و پاسخ‌های علمی و درست را در اختیارشان می‌گذاریم. برای مثال، به‌روشنی توضیح می‌دهیم که فرآیند اهدای خون از ابتدا تا انتها چگونه انجام می‌شود، پس از خون‌گیری چه فرآورده‌هایی به دست می‌آید و هر واحد خون اهدایی چگونه می‌تواند جان دست‌کم سه بیمار را نجات دهد. ممکن است طرح برخی از این مباحث تکراری به نظر برسد، اما بازگویی این نکات، تکراری ارزشمند است که باید ادامه یابد تا به‌خوبی در ذهن جامعه جا بیفتد و سنت حسنه اهدای خون همچنان با پویایی تداوم پیدا کند.
او تأکید می‌کند: ایران در زمینه اهدای خون از الگوهای شاخص جهان به‌شمار می‌رود؛ چراکه این کار کاملا داوطلبانه انجام می‌شود و پدیده‌ای به نام خون‌فروشی در کشور وجود ندارد.
علاوه‌براین، سازمان انتقال خون با به‌کارگیری تازه‌ترین فناوری‌های روز دنیا در حوزه فرآوری و پایش سلامت، تلاش می‌کند سالم‌ترین و بالاترین کیفیت محصول خروجی را در دسترس بیماران بگذارد تا خدای ناکرده کوچک‌ترین مشکلی برای فردی رخ ندهد. او می‌گوید: همچنین تلاش کرده‌ایم کارهای متنوع دیگری را نیز ضمیمه کنیم؛ موشن‌گرافی‌های آموزشی متعددی در برنامه داریم و بخش‌های گزارشی متنوعی را نیز تدارک می‌بینیم. برای نمونه، عوامل برنامه در سفر به استان کرمانشاه، گزارشی جذاب از تور دوچرخه‌سواری اهداکنندگان خون تهیه کردند و این‌گونه رویدادها را به تصویر کشیدند. بنابراین، تلاش می‌کنیم ظرفیت‌ها و رویدادهای بومی هر استان را پوشش دهیم. همچنین، توجه ویژه‌ای به فعالیت خیرین داریم؛ چراکه حمایت‌های آنان بخش مهمی از بار مسئولیت نظام انتقال خون کشور را بر دوش می‌کشد.
تبیین مسئولیت اجتماعی و بازخوانی تاریخی ایثار
سلیمانی در پاسخ به این پرسش که چرا به‌جای گزارش‌های معمول پزشکی و آماری، سراغ ابعاد فرهنگی و مسئولیت اجتماعی اهدای خون رفته است، می‌گوید: مهم‌ترین دلیل این است که سازمان انتقال خون ایران از نخستین روزی که توسط مرحوم دکتر فریدون اعلا در سال ۱۳۵۳ پایه‌گذاری شد تا به امروز، در خطیرترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع این کشور نقش‌آفرینی کرده است؛ جلوه‌هایی بی‌نظیر که شاید کمتر دیده شده، نظیر فداکاری‌ها در جریان پیروزی انقلاب اسلامی، دوران هشت سال دفاع مقدس، و حضور میدانی در بحران‌ها و حوادثی همچون زلزله‌ها و تصادفات جاده‌ای، و حتی در نبردهای تحمیلی اخیر ازجمله جنگ ۱۲روزه، جنگ ۳۹روزه و استمرار آنها. اما متأسفانه در شرایط عادی مسئولیت اجتماعی این حرکت بزرگ همواره مغفول مانده و کمتر پیرامون آن سخن گفته شده است. پیش از این نیز پویش‌های مقطعی مانند «اهدای مؤمنانه» در ماه مبارک رمضان یا دهه محرم برگزار می‌شد که تلویزیون گزارش‌هایی کوتاه از آنها پخش می‌کرد، اما این رویدادها پس از مدتی به فراموشی سپرده می‌شدند و آنچه به‌طور مداوم روی آنتن می‌رفت، صرفا نکات آموزشی بود.
عبور از ساختار استودیویی و روایت شهر به شهر
سهیل سلیمانی، طراح، تهیه‌کننده و کارگردان برنامه شریان اصلی درباره وضعیت فعلی این مجموعه، پیشینه تولید و دگرگونی‌های ساختاری آن به جام‌جم می‌گوید: درحال‌حاضر این برنامه در فصل دوم خود قرار دارد. پیش از این نزدیک به دو سال از شبکه سلامت روی آنتن می‌رفت که پس از آن یک وقفه کوتاه ایجاد کردیم تا تغییراتی بنیادین در مدل روایی اثر به‌وجود بیاوریم و اکنون فصل دوم آن در حال پخش است. در مجموع می‌توان گفت نزدیک به سه سال است که مشغول ساخت این برنامه هستیم و هم‌اکنون نیز به‌صورت هفتگی، روزهای پنجشنبه ساعت ۲۱ از شبکه سلامت پخش می‌شود. در فصل نخست، ساختار برنامه به‌صورت یک مجله تصویری روایت‌گونه طراحی شده بود. او ادامه می‌دهد: اما در ادامه به این نتیجه رسیدیم که قالب مستند برای مخاطب بسیار قابل‌فهم‌تر و ملموس‌تر است، چراکه قصه می‌گوید. بر همین اساس در فصل دوم بار مستندگونه کار را افزایش دادیم و اکنون نیز در قسمت دهم، فضا را کاملا به سمت سینمای مستند برده‌ایم. کلیت و محور اصلی برنامه، پرداختن به موضوع اهدای خون، آموزش همگانی و تشویق اقشار مختلف جامعه به انجام این سنت حسنه است و ابعاد و بخش‌های گوناگونی را شامل می‌شود. این کارگردان درباره خروج آگاهانه دوربین برنامه از پایتخت و تمرکز بر گستره جغرافیایی کل کشور توضیح می‌دهد: یک موضوع کلیدی و اساسی که ما از همان ابتدای فصل نخست تا به امروز دقیقا به آن پایبند بوده‌ایم، این است که هرگز به مرکز بسنده نکردیم؛ از پایتخت فاصله گرفتیم و راهی شهرها و مناطق گوناگون شدیم. بر این مبنا، استان به استان سفر می‌کنیم و در هر شهر مستقیما به مراکز انتقال خون می‌رویم. در آنجا پای گفت‌وگوی اهداکنندگان مستمر می‌نشینیم و با چهره‌های شاخصی که در آن شهرها بالاترین آمار اهدا را به نام خود ثبت کرده‌اند صحبت می‌کنیم. همچنین با خیرینی که در هر منطقه در زمینه اهدای خون به سازمان انتقال خون یاری می‌رسانند به گفت‌وگو می‌پردازیم؛ چه نیکوکارانی که برای این مجموعه ساختمان می‌سازند و تجهیزات پیشرفته پزشکی تهیه می‌کنند و چه افرادی که به‌صورت داوطلبانه وقت می‌گذارند، به سازمان کمک می‌کنند و همشهریان خود را برای حضور در مراکز فرامی‌خوانند. ما با تمامی این عزیزان به‌عنوان قهرمانان واقعی اهدا گفت‌وگو کرده‌ایم.
او ادامه می‌دهد: پس از آن، سراغ مصرف‌کنندگان و دریافت‌کنندگان این خون‌ها می‌رویم؛ از بیماران مبتلا به تالاسمی و هموفیلی گرفته تا مادران بارداری که هنگام وضع‌حمل به تزریق خون نیاز پیدا کرده‌اند و همچنین مصدومانی که در سوانح رانندگی دچار جراحت شدید شده و با دریافت فرآورده‌های خونی نجات یافته و زنده مانده‌اند. بنابراین در کنار رصد و بررسی دستاوردهای هر استان در حوزه اهدای خون، با این چهره‌ها و گروه‌ها گفت‌وگو و کمپین‌های فعال در هر منطقه را با همراهی آنان مرور می‌کنیم. به همین دلیل، هر هفته برنامه ما از دل یک شهر و یک استان تازه شکل می‌گیرد و هرگز در استودیو ننشسته‌ایم؛ فضا کاملا میدانی و مستند است و شهر به شهر در سراسر کشور پیش می‌رویم.
این مستندساز در خصوص ضرورت رویکردهای آموزشی و اصلاح باورهای نادرست رایج در جامعه می‌گوید: در کنار همه این روایت‌ها، تلاش مستمری داریم تا مباحث آموزشی دقیقی را به جامعه منتقل کنیم؛ تصورات نادرستی را که در زمینه اهدای خون میان مردم رواج دارد یادآوری می‌کنیم و پاسخ‌های علمی و درست را در اختیارشان می‌گذاریم. برای مثال، به‌روشنی توضیح می‌دهیم که فرآیند اهدای خون از ابتدا تا انتها چگونه انجام می‌شود، پس از خون‌گیری چه فرآورده‌هایی به دست می‌آید و هر واحد خون اهدایی چگونه می‌تواند جان دست‌کم سه بیمار را نجات دهد. ممکن است طرح برخی از این مباحث تکراری به نظر برسد، اما بازگویی این نکات، تکراری ارزشمند است که باید ادامه یابد تا به‌خوبی در ذهن جامعه جا بیفتد و سنت حسنه اهدای خون همچنان با پویایی تداوم پیدا کند.
او تأکید می‌کند: ایران در زمینه اهدای خون از الگوهای شاخص جهان به‌شمار می‌رود؛ چراکه این کار کاملا داوطلبانه انجام می‌شود و پدیده‌ای به نام خون‌فروشی در کشور وجود ندارد.
علاوه‌براین، سازمان انتقال خون با به‌کارگیری تازه‌ترین فناوری‌های روز دنیا در حوزه فرآوری و پایش سلامت، تلاش می‌کند سالم‌ترین و بالاترین کیفیت محصول خروجی را در دسترس بیماران بگذارد تا خدای ناکرده کوچک‌ترین مشکلی برای فردی رخ ندهد. او می‌گوید: همچنین تلاش کرده‌ایم کارهای متنوع دیگری را نیز ضمیمه کنیم؛ موشن‌گرافی‌های آموزشی متعددی در برنامه داریم و بخش‌های گزارشی متنوعی را نیز تدارک می‌بینیم. برای نمونه، عوامل برنامه در سفر به استان کرمانشاه، گزارشی جذاب از تور دوچرخه‌سواری اهداکنندگان خون تهیه کردند و این‌گونه رویدادها را به تصویر کشیدند. بنابراین، تلاش می‌کنیم ظرفیت‌ها و رویدادهای بومی هر استان را پوشش دهیم. همچنین، توجه ویژه‌ای به فعالیت خیرین داریم؛ چراکه حمایت‌های آنان بخش مهمی از بار مسئولیت نظام انتقال خون کشور را بر دوش می‌کشد.
تبیین مسئولیت اجتماعی و بازخوانی تاریخی ایثار
سلیمانی در پاسخ به این پرسش که چرا به‌جای گزارش‌های معمول پزشکی و آماری، سراغ ابعاد فرهنگی و مسئولیت اجتماعی اهدای خون رفته است، می‌گوید: مهم‌ترین دلیل این است که سازمان انتقال خون ایران از نخستین روزی که توسط مرحوم دکتر فریدون اعلا در سال ۱۳۵۳ پایه‌گذاری شد تا به امروز، در خطیرترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع این کشور نقش‌آفرینی کرده است؛ جلوه‌هایی بی‌نظیر که شاید کمتر دیده شده، نظیر فداکاری‌ها در جریان پیروزی انقلاب اسلامی، دوران هشت سال دفاع مقدس، و حضور میدانی در بحران‌ها و حوادثی همچون زلزله‌ها و تصادفات جاده‌ای، و حتی در نبردهای تحمیلی اخیر ازجمله جنگ ۱۲روزه، جنگ ۳۹روزه و استمرار آنها. اما متأسفانه در شرایط عادی مسئولیت اجتماعی این حرکت بزرگ همواره مغفول مانده و کمتر پیرامون آن سخن گفته شده است. پیش از این نیز پویش‌های مقطعی مانند «اهدای مؤمنانه» در ماه مبارک رمضان یا دهه محرم برگزار می‌شد که تلویزیون گزارش‌هایی کوتاه از آنها پخش می‌کرد، اما این رویدادها پس از مدتی به فراموشی سپرده می‌شدند و آنچه به‌طور مداوم روی آنتن می‌رفت، صرفا نکات آموزشی بود.
