تلویزیون در مناسبت‌های یك‌شبه مانند شب یلدا چگونه عمل می‌كند؟
چله‌نشینی در جام‌جم
یكی از مشكلاتی كه در برنامه‌سازی تلویزیون به چشم می‌خورد، نبود یك راهبرد مشخص برای برنامه‌سازی در مناسبت‌های ملی است. در مناسبت‌های مذهبی، قالب برنامه‌ها از پیش مشخص است و تولیدكنندگان این برنامه‌ها نقشه مشخصی پیش رو دارند و مناسبت مذهبی چه عزاداری باشد و چه اعیاد مذهبی، محتوای معینی را برای تولید برنامه تلویزیونی اقتضا می‌كند. اما مناسبت‌های ملی شرایط متفاوتی دارند و كیفیت برنامه پخش‌شده از سیما نیز كاملا به سلیقه برنامه‌ساز بر می‌گردد. در این گزارش، وضعیت رسانه ملی در مناسبت‌های یك‌شبه مانند یلدا را بررسی می‌كنیم.
محمد وفایی / خبرنگار
تنوع مجری به مجری و شبكه به شبكه
اگر در طول سال‌های اخیر در مناسبت‌های ملی مانند تحویل سال و شب یلدا پای تلویزیون بنشینید، متوجه این نكته خواهید شد كه انگار راهبرد یكسانی برای برنامه‌های ویژه این ایام وجود ندارد.
برنامه تحویل سال با توجه به این كه از كدام شبكه پخش شود، تهیه‌كننده و گروه تولید آن چه كسانی باشند و چه كسی برنامه را اجرا كند، فرم و محتوایی كاملا متفاوت دارد. برنامه‌ای كه احسان علیخانی اجرا كند، در كنار حضور چهره‌های مشهور، حتما گریزی هم به مسائل اجتماعی و اشك‌آلود
خواهد زد.
برنامه‌ای با اجرای علی ضیا فضایی شاد و صمیمی همراه با بازی و شوخی با مهمانان دارد و وقتی مهران مدیری در جایگاه اجرای برنامه مناسبتی تحویل سال یا یلدا قرار می‌گیرد، باید منتظر استندآپ كمدی با چاشنی انتقاد باشید. این در حالی است كه مجریان قدیمی مانند محمد سلوكی، ژیلا صادقی و... هم با ویژگی‌های منحصر به فرد خود برنامه مناسبتی را اجرا می‌كنند.
این موضوع در شبكه‌های گوناگون هم دیده می‌شود و به عنوان مثال برنامه مناسبتی شبكه‌سه كه شعار آن شبكه جوان است، میزبان خواننده‌های جوان و پرمخاطبی می‌شود كه در روزهای دیگر سال، صدای آنها در فضای رسمی كمتر شنیده شده است. در حالی كه شبكه چهار كه به طور خاص روی جذب مخاطب فرهیخته كار می‌كند، در شب تحویل سال با حضور سعدی و حافظ به عنوان مهمان برنامه به میدان می‌آید! در شبكه آموزش می‌توانید رد پای آموزش را ببینید و در شبكه دو، توجه به كودكان جایگاه
قابل توجهی دارد.
شب طولانی با برنامه طولانی
مناسبت‌هایی مانند شب یلدا فرصت مغتنمی برای تولید برنامه‌های مناسبتی باكیفیت است و حتی شاید بتوان گفت شب یلدا در مقایسه با تحویل سال نیز شرایط بهتری برای جذب بیننده دارد.
در شلوغی‌های عید نوروز بیشتر مردم مشغول
دید و بازدید هستند و بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند ساعات قبل از تحویل سال را با بودن در كنار خانواده سپری كنند. علاوه بر آن، بعضی از آدم‌های
بی خیال تا نیم ساعت قبل از تحویل سال مشغول پاك كردن پنجره و ته‌مانده كارهای خانه‌تكانی
هستند!
گذشته از اینها، نوروز فرصت مهمی برای راهی شدن مردم به سفرهای دور و نزدیك است و بخش عمده‌ای از این سفرها از یكی دو روز قبل از تحویل سال آغاز می‌شود و خیلی‌ها اصولا دسترسی به تلویزیون ندارند كه بخواهند برنامه‌های ویژه آن را ببینند.
مشكل دیگر برنامه‌های تحویل سال، متغیر بودن ساعت تحویل در سال‌های مختلف است كه همین ویژگی باعث می‌شود برنامه‌سازان نتوانند با خیال راحت زمان‌بندی کرده و جدول پخش را آماده كنند. یلدا اما شرایط كاملا متفاوتی دارد. به دلیل سرمای هوا در آغاز زمستان كمتر كسی به فكر مسافرت می‌افتد و مردم در خانه‌هایشان هستند و تولید یك برنامه با استانداردهای قابل قبول، می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. ضمن این كه مشكل متغیر بودن ساعت در سال‌های گوناگون نیز وجود ندارد و تهیه‌كنندگان می‌توانند برنامه‌ریزی دقیقی برای ساعت پخش داشته باشند.
چه چیزهایی كم داریم؟
اما یك برنامه خوب مناسبتی كه قرار است یك شب در سال پخش شود و به رویدادی مانند یلدا بپردازد، چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟ اولین چیزی كه در برنامه‌های یلدایی تلویزیون فراموش می‌شود، پرداختن به فلسفه یلدا در ایران باستان است. عادت كرده‌ایم آیین‌های شب یلدا را در حافظ خوانی و جمع شدن دور هم خلاصه كنیم كه سنت‌های مهمی است، اما كمتر به این نكته دقت داریم كه قدمت شب یلدا به حدود ۵۰۰ سال قبل از میلاد باز می‌گردد، یعنی 1800 سال پیش از به دنیا آمدن حافظ! استفاده از قالب‌هایی مانند موشن گرافیك و ساختن بخش‌های كوتاهی كه با زبانی جذاب به روایت تاریخ مناسبتی مثل یلدا بپردازد، می‌تواند باعث افزایش شناخت و آگاهی مردم شود.
یكی دیگر از كمبودهای ما در این حوزه، نپرداختن به سنت‌های شهرستان‌ها و نواحی گوناگون ایران در شب یلداست. در حالی كه ایران كشوری با فرهنگ‌ها، اقوام و سنن متنوع است،
افق دید عمده برنامه‌سازان مناسبتی از پارك ملت و اطراف جام‌جم فراتر نمی‌رود و در این برنامه‌ها حتی جنوب شهر تهران را هم نمی‌بینیم، چه رسد به روستاها و شهرهای دور از پایتخت. علاوه بر نقاط گوناگون ایرانی، یلدا در برخی كشورهای همسایه كه نزدیكی‌های فرهنگی داریم نیز بزرگ داشته می‌شود. در افغانستان و بخش‌هایی از پاكستان، تاجیكستان، شمال هند و منطقه كشمیر، یلدا اهمیتی به اندازه ایران دارد و سر زدن برنامه‌های تلویزیونی به این آیین‌ها هم می‌تواند جذاب باشد.
اگر در طول سال‌های اخیر در مناسبت‌های ملی مانند تحویل سال و شب یلدا پای تلویزیون بنشینید، متوجه این نكته خواهید شد كه انگار راهبرد یكسانی برای برنامه‌های ویژه این ایام وجود ندارد.
برنامه تحویل سال با توجه به این كه از كدام شبكه پخش شود، تهیه‌كننده و گروه تولید آن چه كسانی باشند و چه كسی برنامه را اجرا كند، فرم و محتوایی كاملا متفاوت دارد. برنامه‌ای كه احسان علیخانی اجرا كند، در كنار حضور چهره‌های مشهور، حتما گریزی هم به مسائل اجتماعی و اشك‌آلود
خواهد زد.
برنامه‌ای با اجرای علی ضیا فضایی شاد و صمیمی همراه با بازی و شوخی با مهمانان دارد و وقتی مهران مدیری در جایگاه اجرای برنامه مناسبتی تحویل سال یا یلدا قرار می‌گیرد، باید منتظر استندآپ كمدی با چاشنی انتقاد باشید. این در حالی است كه مجریان قدیمی مانند محمد سلوكی، ژیلا صادقی و... هم با ویژگی‌های منحصر به فرد خود برنامه مناسبتی را اجرا می‌كنند.
این موضوع در شبكه‌های گوناگون هم دیده می‌شود و به عنوان مثال برنامه مناسبتی شبكه‌سه كه شعار آن شبكه جوان است، میزبان خواننده‌های جوان و پرمخاطبی می‌شود كه در روزهای دیگر سال، صدای آنها در فضای رسمی كمتر شنیده شده است. در حالی كه شبكه چهار كه به طور خاص روی جذب مخاطب فرهیخته كار می‌كند، در شب تحویل سال با حضور سعدی و حافظ به عنوان مهمان برنامه به میدان می‌آید! در شبكه آموزش می‌توانید رد پای آموزش را ببینید و در شبكه دو، توجه به كودكان جایگاه
قابل توجهی دارد.
شب طولانی با برنامه طولانی
مناسبت‌هایی مانند شب یلدا فرصت مغتنمی برای تولید برنامه‌های مناسبتی باكیفیت است و حتی شاید بتوان گفت شب یلدا در مقایسه با تحویل سال نیز شرایط بهتری برای جذب بیننده دارد.
در شلوغی‌های عید نوروز بیشتر مردم مشغول
دید و بازدید هستند و بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند ساعات قبل از تحویل سال را با بودن در كنار خانواده سپری كنند. علاوه بر آن، بعضی از آدم‌های
بی خیال تا نیم ساعت قبل از تحویل سال مشغول پاك كردن پنجره و ته‌مانده كارهای خانه‌تكانی
هستند!
گذشته از اینها، نوروز فرصت مهمی برای راهی شدن مردم به سفرهای دور و نزدیك است و بخش عمده‌ای از این سفرها از یكی دو روز قبل از تحویل سال آغاز می‌شود و خیلی‌ها اصولا دسترسی به تلویزیون ندارند كه بخواهند برنامه‌های ویژه آن را ببینند.
مشكل دیگر برنامه‌های تحویل سال، متغیر بودن ساعت تحویل در سال‌های مختلف است كه همین ویژگی باعث می‌شود برنامه‌سازان نتوانند با خیال راحت زمان‌بندی کرده و جدول پخش را آماده كنند. یلدا اما شرایط كاملا متفاوتی دارد. به دلیل سرمای هوا در آغاز زمستان كمتر كسی به فكر مسافرت می‌افتد و مردم در خانه‌هایشان هستند و تولید یك برنامه با استانداردهای قابل قبول، می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. ضمن این كه مشكل متغیر بودن ساعت در سال‌های گوناگون نیز وجود ندارد و تهیه‌كنندگان می‌توانند برنامه‌ریزی دقیقی برای ساعت پخش داشته باشند.
چه چیزهایی كم داریم؟
اما یك برنامه خوب مناسبتی كه قرار است یك شب در سال پخش شود و به رویدادی مانند یلدا بپردازد، چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟ اولین چیزی كه در برنامه‌های یلدایی تلویزیون فراموش می‌شود، پرداختن به فلسفه یلدا در ایران باستان است. عادت كرده‌ایم آیین‌های شب یلدا را در حافظ خوانی و جمع شدن دور هم خلاصه كنیم كه سنت‌های مهمی است، اما كمتر به این نكته دقت داریم كه قدمت شب یلدا به حدود ۵۰۰ سال قبل از میلاد باز می‌گردد، یعنی 1800 سال پیش از به دنیا آمدن حافظ! استفاده از قالب‌هایی مانند موشن گرافیك و ساختن بخش‌های كوتاهی كه با زبانی جذاب به روایت تاریخ مناسبتی مثل یلدا بپردازد، می‌تواند باعث افزایش شناخت و آگاهی مردم شود.
یكی دیگر از كمبودهای ما در این حوزه، نپرداختن به سنت‌های شهرستان‌ها و نواحی گوناگون ایران در شب یلداست. در حالی كه ایران كشوری با فرهنگ‌ها، اقوام و سنن متنوع است،
افق دید عمده برنامه‌سازان مناسبتی از پارك ملت و اطراف جام‌جم فراتر نمی‌رود و در این برنامه‌ها حتی جنوب شهر تهران را هم نمی‌بینیم، چه رسد به روستاها و شهرهای دور از پایتخت. علاوه بر نقاط گوناگون ایرانی، یلدا در برخی كشورهای همسایه كه نزدیكی‌های فرهنگی داریم نیز بزرگ داشته می‌شود. در افغانستان و بخش‌هایی از پاكستان، تاجیكستان، شمال هند و منطقه كشمیر، یلدا اهمیتی به اندازه ایران دارد و سر زدن برنامه‌های تلویزیونی به این آیین‌ها هم می‌تواند جذاب باشد.
