مشاهده بزرگ‌ترین انفجار کیهانی تاکنون

مشاهده بزرگ‌ترین انفجار کیهانی تاکنون

روز جمعه 22اردیبهشت1402، دانشمندان خبر از بزرگ‌ترین انفجار کیهانی مشاهده‌شده تاکنون را دادند. گلوله‌ای آتشین با ابعادی 100برابر بزرگ‌تر از منظومه شمسی که بیش از سه سال پیش به طور ناگهانی شروع به سوختن و اشتعال کرده‌است، البته این انفجار که به نام AT2021lwx شناخته‌می‌شود، پرنورترین تابش مشاهده‌شده نیست و این رکورد کماکان در اختیار یک انفجار پرتو گاما به نام «درخشان‌ترین در تمام دوران» یا به اختصار «BOAT - قایق» قرار دارد.

به گفته فیلیپ وایزمن، اخترفیزیکدان دانشگاه ساوتهمپتون بریتانیا و محقق اصلی این پروژه، پدیده AT2021lwx  به عنوان بزرگ‌ترین انفجار تاریخ نامیده ‌می‌شود؛ زیرا در سه سال گذشته انرژی بسیار بیشتری از آنچه با تابش کوتاه‌مدت BOAT تولید شده‌بود را آزادکرده‌است. وایزمن در ادامه گفت: «کشف این پدیده کاملا تصادفی بوده‌ و بعد از گذشت یک سال موردتوجه قرارگرفته‌است، آن هم با بررسی بیشتر با تلسکوپ‌های بسیار قوی‌تر.» این انفجار برای اولین بار سال 2020/1399 و طی یک مرحله رصد خودکار از سوی «تسهیلات بررسی اجرام گذرای زویکی» که به اختصار ZTF نیز نامیده‌می‌شود، مشاهده‌شده‌است.
با تجزیه و تحلیل طول موج‌های مختلف نور، محققان دریافتند این انفجار تقریبا هشت میلیارد سال نوری از ما فاصله داشته که نسبت به سایر تابش‌های جدید، در فاصله بسیار دورتری قراردارد. این پدیده به این معنی است که شدت و وسعت این انفجار بسیار بیشتر از چیزی باید باشد که تاکنون مشاهده‌شده‌است. به عقیده وایزمن، تخمین زده می‌شود که این پدیده انفجاری در حدود دو تریلیون برابر درخشان‌تر از خورشید باشد. ستاره‌شناسان چند احتمال را برای توجیه این پدیده بررسی کرده‌اند. ممکن است AT2021lwx یک ستاره در حال انفجار باشد که درخشش 10برابر بیشتر از هر ابر نو اختر  تا به حال مشاهده‌شده را دارد. احتمال دیگر به نام «رویداد اختلال جزر و مدی» شناخته‌می‌شود. این رخداد بیانگر روند فروپاشی یک ستاره در حال مکیده‌شدن در یک سیاهچاله پرجرم است. اما AT2021lwx هنوز سه برابر روشن‌تر از آن رویدادهاست و به گفته وایزمن، تحقیقات آنها همسو با این احتمال نیست. تنها رویداد کیهانی درخشان که تا حدودی با این پدیده قابل‌مقایسه‌است، زمانی رخ‌می‌دهد که سیاهچاله‌های پرجرم مقادیر عظیمی از گاز را در مرکز کهکشان‌ها می‌بلعند که به نام اختروش شناخته‌می‌شود. به گفته وایزمن، اختروش‌ها معمولا در روشنایی تمایل به سوسوزدن دارند اما AT2021lwx سه سال پیش ناگهان شروع به شعله‌ورشدن از هیچ کرد و هنوز هم در حال سوختن است.»
​​​​​​​در مطالعه جدیدی تیمی بین‌المللی از محققان آنچه را که به نظر آنها محتمل‌ترین سناریو است، ارائه کردند. نظریه این گروه بیان‌می‌کند که یک ابر گازی عظیم و منفرد که حدودا 5000برابر بزرگ‌تر از خورشید است، به آرامی در یک سیاهچاله ابرپرجرم بلعیده‌می‌شود. اما به گفته وایزمن، از آنجا که در علم هرگز قطعیت وجودندارد، این تیم درحال کار بر روی شبیه‌سازی‌هایی است که بتواند صحت این نظریه را موردبررسی قراردهد. یک مشکل این نظریه می‌تواند این باشد که سیاهچاله‌های ابرپرجرم در مرکز کهکشان قرار دارند و به گفته این اخترفیزیکدان ، برای انفجاری به این اندازه انتظار می‌رود کهکشانی به اندازه کهکشان راه شیری درگیر این پدیده باشد که تا به حال هیچ کهکشانی در همسایگیAT2021lwx یافت‌ نشده‌است. وایزمن در ادامه افزود که «این پدیده یک معمای حیرت‌انگیر و مطلق است.»

جواد فیاض | گروه دانش و سلامت