کابوس دندانپزشکی
مراجعه به دندانپزشكی، شنیدن صداها یا بوهایی كه به مشام می‌رسد، حتی برای بسیاری از بزرگسالان تداعی‌كننده احساس ناخوشایندی است؛ كودكان هم گاه به دلیل رفتارهای نامناسب، الگوبرداری یا ترس از دنیای ناشناخته‌ها، دندانپزشكی را چون غولی سنگی در ذهن تصور می‌كنند كه از مواجهه با آن عاجزند. چه كسی منكر این است كه كودكان نباید برای بازدیدهای دوره‌ای به دندانپزشكی مراجعه كنند و چه كسی می‌تواند هنگام پوسیدگی دندان یا نیاز به ارتودنسی كودكش از رفتن نزد دندانپزشك سرباز زند؟ انتخاب پزشك مناسب، راه‌های روان‌شناختی برای انجام هرچه بهتر این فرآیند آچارهایی است كه والدین باید به عنوان ابزارهای ضروری نكات تربیتی همراه داشته باشند. در این متن توصیه‌های دكتر احمد جعفری، متخصص دندانپزشكی كودكان و دانشیار دانشگاه علوم پزشكی تهران را درباره این مسأله رایج و همچنین انتخاب پزشك مناسب مطالعه خواهید كرد.
اولین مراجعه در كودكانی كه مشكلات خاص سیستماتیك ندارند زیر یك‌سال یا اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم در حدود هشت ماهگی است كه اولین دندان‌های كودك شروع به رویش كرده و مشكلات احتمالی بروز پیدا می‌كنند. بازدیدهای بعدی توسط متخصص باید هر شش ماه انجام شود.
در كودكی یا بزرگسالی؟
با مراجعه به موقع می‌توان ارتودنسی را در زمان مناسب انجام داد یا با انجام درمان‌های ساده و كارساز مانند قراردادن یك فضای نگه‌دارنده در زمان افتادن دندان شیری كه توسط پزشك عمومی هم قابل جایگذاری است، از درمان‌های دشوار و پرهزینه در آینده پیشگیری كرد. درمان باتوجه به نوع مشكلی كه كودك با آن مواجه است متفاوت است. در بعضی مشكلات مانند رویش دندان‌های بالایی از داخل اقدام به موقع ضروری است و به محض دیده شدن باید درمان آغاز شود، اما به طور حتم برخی درمان‌ها را نیز می‌توان به سال‌های بزرگسالی موكول كرد.
نترس بچه‌جان!
ترس كودكان از دندانپزشكی، هم به والدین و هم به دندانپزشك مرتبط است. كودك را نباید به عنوان تنبیه، بلكه به عنوان تشویق نزد دندانپزشك آورد. جمله ساده «اگرقند بخوری، می‌برمت دكتر» نوعی تنبیه است كه خاطره بد در ذهن كودك ایجاد می‌كند. كودك‌تان را با جملاتی تشویقی مانند «ما تو را پیش دندانپزشك می‌بریم تا دندان‌های زیبا داشته باشی كه موقع عكس گرفتن هم خوشگل بشی»، نمونه‌ای از جملات تشویقی است كه توقع داریم خانواده‌ها مثال‌هایی از این قبیل در جعبه ابزار ادبیات گفت‌وگو با كودك خود بیابند و همواره از آنان استفاده كنند. در مطب هم اخلاق مناسب و صبر و حوصله دندانپزشك نقش مهمی دارد، پزشك باید تلاش كند، حتی اگر كودك گریه می‌كند در نهایت با اهدای جایزه و بیان جملاتی از این قبیل كه مفهوم خوب و قوی بودن دارد، كودك را با خاطره خوب راهی خانه كند. در نهایت هم تشویق و جایزه در محیط خانواده ادامه یابد. یعنی دكتر كودك را نزد والدین تشویق كند و والدین نیز به كودك تاكید كنند دكتر از تو راضی بوده و به شما جایزه داده است. با این كار تیمی مناسب رفتارهای مثبت كودك را تقویت می‌شوند. نه والدین و نه پزشك نباید درباره این‌كه كودك گریه و جیغ و داد كرده اصلا صحبتی به میان بیاورند.
گل و بلبل مطبت كو؟
محیط فیزیكی مطب باید متناسب با روحیه كودك تعبیه شده باشد. كادر دندانپزشكی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است و وقتی صحبت از كار دندانپزشك می‌كنیم نه‌تنها منظورمان پزشك، بلكه همه كاركنان و به‌خصوص منشی هم است. فردی كه وقت می‌دهد باید زمان را با توجه به سن كودكان طوری تنظیم كند تا كودك مدت زیادی در مطب نماند. انتظار، كودكان را آزار می‌دهد و در شرایطی كه كودك باید زمانی را منتظر بماند شرایطی مانند فیلم یا اسباب بازی برای او فراهم كرده باشند تا او سرگرم شود. بهتر است محیط به‌گونه‌ای در نظر گرفته شود كه صدای گریه كودك به بیرون نرسد. به هر دلیلی اگر كودك صدای گریه هم‌سن و سالان خود را شنید نباید به او بگوییم او بچه ترسویی است. بلكه باید به او درباره خرابی زیاد دندان‌های او و درد قبلی‌اش توضیح دهیم كه «وای طفلك، این بچه خیلی دندونش خراب بوده و حتما دیشب از درد تا صبح گریه كرده». نوعی وانمود كردن از این‌كه به خاطر درد دیشب و نه به خاطر درد یا ترس در اینجا گریه می‌كند.
متخصص اطفال یا عمومی؟
بازدیدهای دوره‌ای و بسیاری از درمان‌ها را می‌توان توسط متخصصان عمومی رفع و رجوع كرد. در بسیاری از موارد دشوار هم دندانپزشك عمومی می‌تواند تشخیص اولیه بدهد، برخی درمان‌ها را انجام و در صورتی كه مشكلات فك وجود داشت ادامه درمان را به متخصص ارتودنسی ارجاع دهد. باید به این نكته توجه كرد جمعیت دندانپزشكان اطفال نسبت به دیگر متخصصان حوزه دندانپزشكی كمتر از 2 درصد است و به همین دلیل ما توقع داریم دندانپزشكان عمومی هم بسیاری از درمان‌های مربوط به اطفال را انجام دهند. آنان باید قادر باشند حجم كارهایی مانند پوسیدگی، پركردن یا عصب‌كشی ساده را مدیریت كنند. این‌كه فرزندان‌مان تا چه سنی باید برای درمان‌های تخصصی توسط متخصص اطفال درمان شوند، سؤالی است كه شاید برای بسیاری پیش بیاید كه گروه كودكان تا دوران نوجوانی و سنین قبل از 20 سالگی در طیف بیماران متخصص اطفال قرار دارند. خانواده‌ها برای ویزیت كودك خود حتما به دنبال متخصص اطفال باشند.
مطب‌های عمومی را دریابید
بهتر است در مطب‌های دندانپزشكان عمومی نیز محیطی باب طبع كودكان آماده شده باشد. استفاده از رنگ‌ها یا اسباب‌بازی‌هایی كه كودكان را سرگرم كند از ملزومات دندانپزشكان است. چون سر و كارت با كودك افتاد پس زبان كودكی باید گشاد! علاوه بر محیط، زبان نیز باید زبان كودكی باشد.
پزشك باید از شیوه‌های درمانی استفاده كند كه درد و استرس كمتری را به كودك وارد كند. به عنوان مثال برای برساژ نه از مسواك‌هایی كه گرد است، بلكه همین كار را با با یك وسیله بدون مو و لاستیكی انجام دهد تا كودك با تماس برس با لثه‌اش حس بدی را تجربه نكند كه مانع ادامه همكاری او در درمان شود.
در كودكی یا بزرگسالی؟
با مراجعه به موقع می‌توان ارتودنسی را در زمان مناسب انجام داد یا با انجام درمان‌های ساده و كارساز مانند قراردادن یك فضای نگه‌دارنده در زمان افتادن دندان شیری كه توسط پزشك عمومی هم قابل جایگذاری است، از درمان‌های دشوار و پرهزینه در آینده پیشگیری كرد. درمان باتوجه به نوع مشكلی كه كودك با آن مواجه است متفاوت است. در بعضی مشكلات مانند رویش دندان‌های بالایی از داخل اقدام به موقع ضروری است و به محض دیده شدن باید درمان آغاز شود، اما به طور حتم برخی درمان‌ها را نیز می‌توان به سال‌های بزرگسالی موكول كرد.
نترس بچه‌جان!
ترس كودكان از دندانپزشكی، هم به والدین و هم به دندانپزشك مرتبط است. كودك را نباید به عنوان تنبیه، بلكه به عنوان تشویق نزد دندانپزشك آورد. جمله ساده «اگرقند بخوری، می‌برمت دكتر» نوعی تنبیه است كه خاطره بد در ذهن كودك ایجاد می‌كند. كودك‌تان را با جملاتی تشویقی مانند «ما تو را پیش دندانپزشك می‌بریم تا دندان‌های زیبا داشته باشی كه موقع عكس گرفتن هم خوشگل بشی»، نمونه‌ای از جملات تشویقی است كه توقع داریم خانواده‌ها مثال‌هایی از این قبیل در جعبه ابزار ادبیات گفت‌وگو با كودك خود بیابند و همواره از آنان استفاده كنند. در مطب هم اخلاق مناسب و صبر و حوصله دندانپزشك نقش مهمی دارد، پزشك باید تلاش كند، حتی اگر كودك گریه می‌كند در نهایت با اهدای جایزه و بیان جملاتی از این قبیل كه مفهوم خوب و قوی بودن دارد، كودك را با خاطره خوب راهی خانه كند. در نهایت هم تشویق و جایزه در محیط خانواده ادامه یابد. یعنی دكتر كودك را نزد والدین تشویق كند و والدین نیز به كودك تاكید كنند دكتر از تو راضی بوده و به شما جایزه داده است. با این كار تیمی مناسب رفتارهای مثبت كودك را تقویت می‌شوند. نه والدین و نه پزشك نباید درباره این‌كه كودك گریه و جیغ و داد كرده اصلا صحبتی به میان بیاورند.
گل و بلبل مطبت كو؟
محیط فیزیكی مطب باید متناسب با روحیه كودك تعبیه شده باشد. كادر دندانپزشكی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است و وقتی صحبت از كار دندانپزشك می‌كنیم نه‌تنها منظورمان پزشك، بلكه همه كاركنان و به‌خصوص منشی هم است. فردی كه وقت می‌دهد باید زمان را با توجه به سن كودكان طوری تنظیم كند تا كودك مدت زیادی در مطب نماند. انتظار، كودكان را آزار می‌دهد و در شرایطی كه كودك باید زمانی را منتظر بماند شرایطی مانند فیلم یا اسباب بازی برای او فراهم كرده باشند تا او سرگرم شود. بهتر است محیط به‌گونه‌ای در نظر گرفته شود كه صدای گریه كودك به بیرون نرسد. به هر دلیلی اگر كودك صدای گریه هم‌سن و سالان خود را شنید نباید به او بگوییم او بچه ترسویی است. بلكه باید به او درباره خرابی زیاد دندان‌های او و درد قبلی‌اش توضیح دهیم كه «وای طفلك، این بچه خیلی دندونش خراب بوده و حتما دیشب از درد تا صبح گریه كرده». نوعی وانمود كردن از این‌كه به خاطر درد دیشب و نه به خاطر درد یا ترس در اینجا گریه می‌كند.
متخصص اطفال یا عمومی؟
بازدیدهای دوره‌ای و بسیاری از درمان‌ها را می‌توان توسط متخصصان عمومی رفع و رجوع كرد. در بسیاری از موارد دشوار هم دندانپزشك عمومی می‌تواند تشخیص اولیه بدهد، برخی درمان‌ها را انجام و در صورتی كه مشكلات فك وجود داشت ادامه درمان را به متخصص ارتودنسی ارجاع دهد. باید به این نكته توجه كرد جمعیت دندانپزشكان اطفال نسبت به دیگر متخصصان حوزه دندانپزشكی كمتر از 2 درصد است و به همین دلیل ما توقع داریم دندانپزشكان عمومی هم بسیاری از درمان‌های مربوط به اطفال را انجام دهند. آنان باید قادر باشند حجم كارهایی مانند پوسیدگی، پركردن یا عصب‌كشی ساده را مدیریت كنند. این‌كه فرزندان‌مان تا چه سنی باید برای درمان‌های تخصصی توسط متخصص اطفال درمان شوند، سؤالی است كه شاید برای بسیاری پیش بیاید كه گروه كودكان تا دوران نوجوانی و سنین قبل از 20 سالگی در طیف بیماران متخصص اطفال قرار دارند. خانواده‌ها برای ویزیت كودك خود حتما به دنبال متخصص اطفال باشند.
مطب‌های عمومی را دریابید
بهتر است در مطب‌های دندانپزشكان عمومی نیز محیطی باب طبع كودكان آماده شده باشد. استفاده از رنگ‌ها یا اسباب‌بازی‌هایی كه كودكان را سرگرم كند از ملزومات دندانپزشكان است. چون سر و كارت با كودك افتاد پس زبان كودكی باید گشاد! علاوه بر محیط، زبان نیز باید زبان كودكی باشد.
پزشك باید از شیوه‌های درمانی استفاده كند كه درد و استرس كمتری را به كودك وارد كند. به عنوان مثال برای برساژ نه از مسواك‌هایی كه گرد است، بلكه همین كار را با با یك وسیله بدون مو و لاستیكی انجام دهد تا كودك با تماس برس با لثه‌اش حس بدی را تجربه نكند كه مانع ادامه همكاری او در درمان شود.
