یک میلیون جاندار در معرض انقراض
آخرین مطالعات نشان می‌دهد بیش از یك میلیون گونه گیاهی و جانوری در حال حاضر با خطر انقراض مواجه هستند. طبیعت در هر نقطه از جهان با سرعتی كه پیشتر هیچ‌گاه دیده نشده، تخریب می‌شود و نیاز ما انسان‌ها به غذا و انرژی عامل اصلی این اتفاق است. تازه‌ترین گزارش سازمان ملل كه سه سال برای تهیه آن زمان صرف شده، فقط یك گزارش ساده نیست كه خوانده و فراموش شود. این ارزیابی جهانی از طبیعت كه بر مبنای ۱۵ هزار استاندارد مرجع و توسط بنیاد درون دولتی علوم (Intergovenmental Science Platform) بخش خدمات اكوسیستم‌ها و تنوع زیستی (Biodiversity and Ecosystem Services) سازمان ملل انجام شده، مشتمل بر ۱۸۰۰ صفحه است. در خلاصه ۴۰ صفحه‌ای این گزارش كه در اجلاسی در پاریس رونمایی شد، به نقش تاثیرگذار انسان در انقراض گسترده‌ای كه روی كره زمین در جریان است، اشاره شده است. گزارش الزام‌آور سازمان ملل، به تاثیرات مخرب و ویرانگر فعالیت‌های انسان بر روی خشكی، در دریاها و آسمان اشاره می‌كند؛ فعالیت‌هایی كه بقای یك میلیون گونه جانوری و گیاهی را در معرض خطر جدی قرار داده است. آیا ما انسان‌ها باعث خواهیم شد یك میلیون گونه جانوری و گیاهی از طبیعت حذف شود؟
جمعیت دنیا در 50 سال اخیر دو برابر شده است، اقتصاد جهانی چهار برابر رشد كرده و تجارت جهانی بیش از ده برابر شده است. غذارسانی، تامین پوشاك و انرژی این دنیای رو به رشد باعث شده كه جنگل‌ها با سرعتی خیره‌كننده به‌ویژه در نواحی حاره‌ای پاكسازی شوند. فقط در سال‌های 1359 تا 1379/ ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۰، حدود ۱۰۰ میلیون هكتار از جنگل‌های نواحی گرمسیری برای همیشه نابود شدند و دلیل اصلی این اتفاق هم دامداری در آمریكای جنوبی و كشت روغن پالم در آسیای جنوب شرقی بوده است.
بدتر از جنگل‌ها وضعیتی است كه تالاب‌ها در سراسر دنیا با آن مواجه شده‌اند. برآوردها نشان می‌دهد سال ۲۰۰۰ میلادی، فقط ۱۳ درصد از آنچه كه در ۱۷۰۰ میلادی با عنوان تالاب بر روی كره زمین ثبت شده بود، باقی مانده است. شهرهای جهان با سرعتی مهارناپذیر در حال گسترش هستند، از سال 1371 شمسی/ ۱۹۹۲ میلادی، مناطق شهری در سطح جهان دو برابر شده‌اند. همه این فعالیت‌های انسانی، گونه‌های مختلف را اعم از جانوری یا گیاهی در ابعادی فراتر از آنچه كه پیشتر تصور می‌شد، نابود كرده و از این پس هم خواهد كرد. بر اساس این ارزیابی جهانی، به طور متوسط ۲۵ درصد از جانوران و گیاهان در معرض تهدید قرار گرفته‌اند.
دیگر نمی‌توانیم بگوییم كه نمی‌دانستیم!
دبیر اجرایی بنیاد درون دولتی علوم سازمان ملل در كنفرانس مطبوعاتی‌ای كه 16 اردیبهشت سال جاری در پاریس برگزار شد، گفت: «ما دیگر نمی‌توانیم بگوییم از این مسأله مطلع نبودیم.» برای تهیه این گزارش حدود ۱۵ هزار مطالعه و گزارش دولتی مرتبط با علوم طبیعی بررسی شده است. این نخستین ارزیابی بین‌المللی عمده از وضعیت تنوع زیستی از سال 1384/ ۲۰۰۵ است.
توماس بروكز (Thomas Brooks) پژوهشگر و دانشمند ارشد اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت در گلند (Gland) سوئیس میگوید: «ما تا به امروز یك بیانیه منسجم از جانب دولت‌های مختلف كه به صورت شفاف بحران را روی كره زمین نشان دهد، نداشته‌ایم و این گزارش در نوع خود منحصربه‌فرد است.» این محقق كه در ویرایش و تنظیم گزارش مذكور نقش داشته، می‌افزاید: «این گزارش واقعا دستاوردی جدید و كلیدی است.»
این گزارش میگوید: «بدون تغییرات بنیادین و دگرگون‌كننده در دنیا نمی‌توان این بحران را پشت سر گذاشت زیرا طبیعت به‌راستی آسیب دیده است.» بر مبنای گزارش مذكور تخریب‌های عمده تنوع زیستی هم تا سال 1429/ ۲۰۵۰ همچنان ادامه خواهد داشت. به گفته رابرت واتسون (Robert Watson)، رئیس بنیاد درون دولتی علوم، بخش خدمات اكوسیستم‌ها و تنوع زیستی، انسان‌ها در اصل در حال تخریب ساختارهای اساسی اقتصادی، معیشتی، امنیت غذایی، بهداشت و كیفیت حیات در كل كره زمین هستند.
در گزارش مذكور می‌خوانیم كه انسان‌ها ۷۵ درصد از خشكی‌ها و ۶۶ درصد مناطق اقیانوسی را به نحو آشكاری تغییر داده‌اند و این مساله‌ای است كه نه‌تنها در زمان حاضر بلكه حتی در آینده هم تولید مواد غذایی انسان‌ها را تحت‌تاثیر قرار خواهد داد. ضمن این‌كه كشت غلات و فعالیت‌های دامداری هم در حال حاضر بیش از ۳۳ درصد سطوح خشكی زمین و ۷۵ درصد منابع آب شیرین در كل كره زمین را متاثر ساخته و آنها را از شرایط طبیعی خارج كرده است.
بازگشت از حاشیه پرتگاه
این امكان هست كه برخی از دانشمندان تاكنون درباره برخی از آمارهای انقراض و پاره‌ای از جزئیات ایهام‌گویی‌هایی كرده باشند، اما به گفته استوارت پیم (Stuart Pimm) گزارش سازمان ملل بیان واقعیت‌هاست. این اكولوژیست از دانشگاه دوك دورهام (Duke University) معتقد است گزارش مذكور در تشریح چگونگی عملكرد انسان و تاثیر آن بر تغییر اكوسیستم‌ها، بدون محدودیت عمل كرده است. گزارش سازمان ملل میگوید دنیا می‌تواند این بحران تنوع زیستی را معكوس كند، اما این كار مستلزم این است راهكارهای زیست محیطی از این پس جدی‌تر گرفته شوند. برای تولید غذا و استفاده از سایر منابع طبیعی بیش از پیش به روش‌های پایدار فكر شود و مهم‌تر از همه این‌كه تلاش‌های متمركزی برای كاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای صورت بگیرد.
به گزارش نیچر، این گزارش علمی سازمان ملل بر موضوعات علمی تاكید كرده و با وجود كاستی‌هایی كه دارد، كمك خواهد كرد تا دستور كار لازم برای مذاكره با دولت‌های كشورهای مختلف فراهم شود و اهداف حفاظتی نوینی برای دهه آینده توسط اجلاس سازمان ملل در بخش تنوع زیستی تنظیم شود.
نشریه ساینس (Science) هم در مقاله دیگری به پنج مسیری اشاره كرده است كه انسان‌ها از طریق آن نرخ انقراض را در كره زمین سرعت بخشیده‌اند. در این مقاله آمده: انسان‌ها به پنج طریق نابودی گونه‌ها را در جهان سرعت بخشیده‌اند:
گونه‌های مختلف جای كمتری برای زیستن روی كره‌زمین دارند.
صیادی بی‌رویه در اقیانوس‌ها
تغییرات اقلیمی با آن سرعتی كه باید در روی كره زمین مهار نشده است.
انسان‌ها همچنان به آلوده كردن كره زمین ادامه می‌دهند.
انسان‌ها مسیر را برای گونه‌های مهاجم هموار كرده‌اند.
اما هنوز امید هست. ما هنوز می‌توانیم سرعت نابودی گونه‌ها را كاهش دهیم، اگر مسؤولیت‌پذیر باشیم. در حد فاصل سال‌های 1375 تا 1387/ ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۸، فعالیت‌های موثر حفاظتی باعث شد خطر انقراض تعدادی از پستانداران و پرندگان از ۱۰۹ كشور جهان تا مرز ۲۹ درصد كاهش پیدا كند.
اما نجات سایر گونه‌ها نیازمند تغییرات بنیادی است. بر اساس این گزارش دیگر زمان آن فرا رسیده كه انسان‌ها در رفتارشان با طبیعت تغییرات بنیادی ایجاد كنند. روش‌های مصرف انرژی، روش‌های تولید غذا در دنیا و روش‌های بهره‌برداری از آب همگی نیازمند در نظر داشتن طبیعت و كل اكوسیستم هستند. تغییرات كاربری اراضی و استفاده از فناوری‌های روز هم باید با رعایت همین اولویت‌ها باشد. مسؤولیت‌پذیری در برابر طبیعت می‌تواند از شدت بحران موجود تا حد زیادی بكاهد.
منابع: Nature، Science News و BBC
بدتر از جنگل‌ها وضعیتی است كه تالاب‌ها در سراسر دنیا با آن مواجه شده‌اند. برآوردها نشان می‌دهد سال ۲۰۰۰ میلادی، فقط ۱۳ درصد از آنچه كه در ۱۷۰۰ میلادی با عنوان تالاب بر روی كره زمین ثبت شده بود، باقی مانده است. شهرهای جهان با سرعتی مهارناپذیر در حال گسترش هستند، از سال 1371 شمسی/ ۱۹۹۲ میلادی، مناطق شهری در سطح جهان دو برابر شده‌اند. همه این فعالیت‌های انسانی، گونه‌های مختلف را اعم از جانوری یا گیاهی در ابعادی فراتر از آنچه كه پیشتر تصور می‌شد، نابود كرده و از این پس هم خواهد كرد. بر اساس این ارزیابی جهانی، به طور متوسط ۲۵ درصد از جانوران و گیاهان در معرض تهدید قرار گرفته‌اند.
دیگر نمی‌توانیم بگوییم كه نمی‌دانستیم!
دبیر اجرایی بنیاد درون دولتی علوم سازمان ملل در كنفرانس مطبوعاتی‌ای كه 16 اردیبهشت سال جاری در پاریس برگزار شد، گفت: «ما دیگر نمی‌توانیم بگوییم از این مسأله مطلع نبودیم.» برای تهیه این گزارش حدود ۱۵ هزار مطالعه و گزارش دولتی مرتبط با علوم طبیعی بررسی شده است. این نخستین ارزیابی بین‌المللی عمده از وضعیت تنوع زیستی از سال 1384/ ۲۰۰۵ است.
توماس بروكز (Thomas Brooks) پژوهشگر و دانشمند ارشد اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت در گلند (Gland) سوئیس میگوید: «ما تا به امروز یك بیانیه منسجم از جانب دولت‌های مختلف كه به صورت شفاف بحران را روی كره زمین نشان دهد، نداشته‌ایم و این گزارش در نوع خود منحصربه‌فرد است.» این محقق كه در ویرایش و تنظیم گزارش مذكور نقش داشته، می‌افزاید: «این گزارش واقعا دستاوردی جدید و كلیدی است.»
این گزارش میگوید: «بدون تغییرات بنیادین و دگرگون‌كننده در دنیا نمی‌توان این بحران را پشت سر گذاشت زیرا طبیعت به‌راستی آسیب دیده است.» بر مبنای گزارش مذكور تخریب‌های عمده تنوع زیستی هم تا سال 1429/ ۲۰۵۰ همچنان ادامه خواهد داشت. به گفته رابرت واتسون (Robert Watson)، رئیس بنیاد درون دولتی علوم، بخش خدمات اكوسیستم‌ها و تنوع زیستی، انسان‌ها در اصل در حال تخریب ساختارهای اساسی اقتصادی، معیشتی، امنیت غذایی، بهداشت و كیفیت حیات در كل كره زمین هستند.
در گزارش مذكور می‌خوانیم كه انسان‌ها ۷۵ درصد از خشكی‌ها و ۶۶ درصد مناطق اقیانوسی را به نحو آشكاری تغییر داده‌اند و این مساله‌ای است كه نه‌تنها در زمان حاضر بلكه حتی در آینده هم تولید مواد غذایی انسان‌ها را تحت‌تاثیر قرار خواهد داد. ضمن این‌كه كشت غلات و فعالیت‌های دامداری هم در حال حاضر بیش از ۳۳ درصد سطوح خشكی زمین و ۷۵ درصد منابع آب شیرین در كل كره زمین را متاثر ساخته و آنها را از شرایط طبیعی خارج كرده است.
بازگشت از حاشیه پرتگاه
این امكان هست كه برخی از دانشمندان تاكنون درباره برخی از آمارهای انقراض و پاره‌ای از جزئیات ایهام‌گویی‌هایی كرده باشند، اما به گفته استوارت پیم (Stuart Pimm) گزارش سازمان ملل بیان واقعیت‌هاست. این اكولوژیست از دانشگاه دوك دورهام (Duke University) معتقد است گزارش مذكور در تشریح چگونگی عملكرد انسان و تاثیر آن بر تغییر اكوسیستم‌ها، بدون محدودیت عمل كرده است. گزارش سازمان ملل میگوید دنیا می‌تواند این بحران تنوع زیستی را معكوس كند، اما این كار مستلزم این است راهكارهای زیست محیطی از این پس جدی‌تر گرفته شوند. برای تولید غذا و استفاده از سایر منابع طبیعی بیش از پیش به روش‌های پایدار فكر شود و مهم‌تر از همه این‌كه تلاش‌های متمركزی برای كاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای صورت بگیرد.
به گزارش نیچر، این گزارش علمی سازمان ملل بر موضوعات علمی تاكید كرده و با وجود كاستی‌هایی كه دارد، كمك خواهد كرد تا دستور كار لازم برای مذاكره با دولت‌های كشورهای مختلف فراهم شود و اهداف حفاظتی نوینی برای دهه آینده توسط اجلاس سازمان ملل در بخش تنوع زیستی تنظیم شود.
نشریه ساینس (Science) هم در مقاله دیگری به پنج مسیری اشاره كرده است كه انسان‌ها از طریق آن نرخ انقراض را در كره زمین سرعت بخشیده‌اند. در این مقاله آمده: انسان‌ها به پنج طریق نابودی گونه‌ها را در جهان سرعت بخشیده‌اند:
گونه‌های مختلف جای كمتری برای زیستن روی كره‌زمین دارند.
صیادی بی‌رویه در اقیانوس‌ها
تغییرات اقلیمی با آن سرعتی كه باید در روی كره زمین مهار نشده است.
انسان‌ها همچنان به آلوده كردن كره زمین ادامه می‌دهند.
انسان‌ها مسیر را برای گونه‌های مهاجم هموار كرده‌اند.
اما هنوز امید هست. ما هنوز می‌توانیم سرعت نابودی گونه‌ها را كاهش دهیم، اگر مسؤولیت‌پذیر باشیم. در حد فاصل سال‌های 1375 تا 1387/ ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۸، فعالیت‌های موثر حفاظتی باعث شد خطر انقراض تعدادی از پستانداران و پرندگان از ۱۰۹ كشور جهان تا مرز ۲۹ درصد كاهش پیدا كند.
اما نجات سایر گونه‌ها نیازمند تغییرات بنیادی است. بر اساس این گزارش دیگر زمان آن فرا رسیده كه انسان‌ها در رفتارشان با طبیعت تغییرات بنیادی ایجاد كنند. روش‌های مصرف انرژی، روش‌های تولید غذا در دنیا و روش‌های بهره‌برداری از آب همگی نیازمند در نظر داشتن طبیعت و كل اكوسیستم هستند. تغییرات كاربری اراضی و استفاده از فناوری‌های روز هم باید با رعایت همین اولویت‌ها باشد. مسؤولیت‌پذیری در برابر طبیعت می‌تواند از شدت بحران موجود تا حد زیادی بكاهد.
منابع: Nature، Science News و BBC
