طلبكاری از میت!

نگاهی به دعوای حقوقی در سریال برادر جان؛

طلبكاری از میت!

شاهرخ صالحی کرهرودی



سریال برادر جان درحالی به موضوع طلبكاری «كریم بوستان» از رفیق متوفی‌اش می‌پردازد كه از نظر حقوقی این دعوا و جریان سریال می‌تواند در مواردی مورد نقد قرار گیرد. كریم بوستان، 15 سال پیش با حاج بدری شراكت داشته و قرار بوده تا بخشی از پس‌انداز كریم نزد بدری بماند و در عوض سه‌دانگ حجره بدری در میدان میوه و تره‌بار به كریم برسد؛ حاج‌بدری كه در سال 1382 فوت می‌كند، چاوش، وارث ارشد حاج‌بدری، زیر همه چیز می‌زند و بدهی پدرش را انكار می‌كند اما در ورای این داستان چند نكته مغفول است.
   حاج‌بدری تعهد كرده كه نیمی از مغازه‌اش را در آینده به كریم بوستان انتقال دهد و چون چنین امری محقق نشده، پس مالكیتی هم برای كریم بوستان ایجاد نشده است؛ در دستنوشته باقی مانده از حاج‌بدری هم صرفا عنوان شده بود كه به كریم بوستان بدهكار است و بنابراین اثبات این‌كه سه‌دانگ مغازه باید به نام كریم بوستان شود، قابل اثبات نیست و تنها چیزی كه باقی می‌ماند همان طلب مالی كریم از بدری است.
    طلب كریم بوستان از حاج‌بدری 200میلیون تومان در سال 1382 بوده كه براساس ماده 522 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی و تبدیل آن به نرخ روز براساس شاخص بهای بانك مركزی، این رقم در سال 1398 حدود دو میلیارد و 300 میلیون تومان خواهد بود.
    كریم بوستان مدعی است كه از حاج‌بدری طلب دارد و چاوش نیز به عنوان وارث حاجی منكر چنین طلبی است. كریم باید اثبات كند كه طلبكار است و برای اثبات این امر، چهار راه دارد: یا سند و دستنوشته‌ای ارائه كند یا چاوش به عنوان وارث اقرار بر چنین بدهی كند یا كریم شاهدی بیاورد یا در نهایت این‌كه چاوش را قسم بدهد، دستنوشته حاج بدری مبنی بر این‌كه «به كریم بوستان بدهكار است» سوزانده شد و دیگر سندی در دست نیست. تنها شاهد ماجرا هم آراز، برادر چاوش است كه او هم تنها شاهد وجود سند بوده نه اصل طلب. چاوش هم در ظاهر داستان اقرار نمی‌كند.
    در اثبات دعوای مالی، مدعی باید دو شاهد مرد عادل یا یك مرد و دو زن یا یك مرد شاهد عادل با یك قسم به دادگاه ارائه كند تا بتواند دعوای خود را اثبات كند. شهادت «آراز» مبنی بر وجود دستنوشته تنها می‌تواند یك اماره باشد. زیرا حتی با وجود خود دستنوشته، بازهم امكان اظهار تردید نسبت به دستنوشته وجود داشت و باز باید كریم بوستان ثابت می‌كرد كه دستنوشته مربوط به خود حاج بدری و مهر و امضای خود وی بوده است؛ بنابراین شهادت آراز، تنها می‌تواند تاحدی اثبات وجود سند باشد، نه اثبات مفاد آن!
مجموع این نكات نشان می‌دهد اثبات حق از سوی كریم بوستان، حتی با شهادت آراز، بازهم به‌راحتی قابل تحقق نیست. همچنین 200 میلیون تومان سال 1382 در بهترین حالت معادل 3/2 میلیارد تومان حال حاضر است كه بازهم پرداخت آن برای چاوش رقمی به حساب نمی‌آید.