۱. مبانی فقه و فلسفه اقتصادی اسلام: اقتصاد اسلامی یک نظام ایده‌آل اجتماعی ــ اقتصادی است که مبتنی بر آموزه‌های وحیانی و اهداف شریعت (مقاصدالشریعه) شکل گرفته است.این نظام، نه‌تنها بر کارایی اقتصادی، بلکه برعدالت اجتماعی و اخلاقی‌بودن تمام مبادلات مالی تأکید دارد. سه اصل محوری که زیربنای این دیدگاه را تشکیل می‌دهندعبارتند از:

۱ــ ۱. حرمت ربا: نفی سود تضمین‌شده بدون مشارکت در خطر: ربا در فقه اسلامی به هرگونه افزایش مشروط و تضمین‌شده در مازاد یک مبادله پولی یا کالایی (در معاملات ربوی) اطلاق می‌شود. در نظام اسلامی، پول (به‌عنوان‌مثال، وجه رایج) ذاتا یک کالای مبادله‌ای است و نه کالایی که قابلیت تولید سود مستقل از کار یا ریسک را داشته باشد.

مبنای فقهی: تحریم ربا براساس آیات قرآن‌کریم (مانند آیه ۲۷۵سوره بقره: واحل اللَّه البیع و حرم الربا) و روایات متعدد نبوی و ائمه اطهار استوار است. فقها استدلال می‌کنند که سود تضمین‌شده (بهره بانکی) درواقع پاداشی است که به علت «زمان» یا «کمیت» پول، بدون پذیرش ریسک واقعی فعالیت اقتصادی تعلق می‌گیرد.این امر مصداق ربا، چه ربا الفضل و چه ربا النسیئه (که اصلی‌ترین محور در بانکداری مدرن است) تلقی می‌شود. درمقابل، سودی که از فعالیت‌های تولیدی وتجاری حاصل می‌شود،مشروع به شمارمی‌رودزیرا پاداشی است برای‌کار،مدیریت(درمضاربه)وقبول‌ریسک (مشارکت).

2ــ 1. نفی درآمد غیرمولد و الزام ارتباط پول با فعالیت حقیقی: اقتصاد اسلامی بر این اصل تأکید دارد که ثروت باید از مسیر خلق ارزش‌افزوده حقیقی (تولید، خدمات، تجارت مشروع) به‌دست‌آید. پول نباید به‌خودی‌خود منبع درآمد شود. این اصل، اقتصاد را از حالت «پولی‌سازی» دور کرده و آن را به سوی «واقعی‌سازی» سوق می‌دهد.

نقش پول: پول صرفا ابزار مبادله (واسطه تبادل) و معیار ارزش‌گذاری (مقیاس سنجش) است. اگر پول مستقیما سود تولید کند، این امر به این معناست که سرمایه به‌جای تسهیل تجارت، خود به یک طبقه مجزا تبدیل شده که از ثمره کار دیگران بهره‌مند می‌شود. این دیدگاه با مفهوم «آبادانی و رشد حقیقی» که هدف اقتصاد اسلامی است، در تضاد قرار دارد.

متن کامل را در جام‌جم‌آنلاین بخوانید