نامِ ولی به قلم شاعر آلمانی

خانه موزه گوته به مناسبت دویستمین سال انتشار دیوان غربی - شرقی نمایشگاهی از اشعار این شاعر پرآوازه آلمانی برگزار كرده است

نامِ ولی به قلم شاعر آلمانی

نمی‌شود به زبان فارسی حرف بزنی، به شعر علاقه داشته باشی و ندانی ولفگانگ گوته چه عشقی داشته به قرآن و اشعار حافظ شیرازی و دیوان غربی -شرقی‌اش را به حافظ تقدیم كرده است. ماجرای این شاعر و نویسنده آلمانی با ادبیات شرق، به همین‌جا خلاصه نمی‌شود؛ بارها نمایشگاهی از آثار گوته برگزار شده و بخشی از احساس او درباره زبان و ادبیات فارسی و عربی عیان شده است؛ مثل همین نمایشگاهی كه اواخر ماه آگوست یا همین شهریور در خانه موزه گوته برگزار شد. نام نمایشگاه این بود: «مرواریدهای شاعرانه» و بخشی از گنجینه عظیم شرقی توصیف شد. در این نمایشگاه نمونه‌هایی از دستخط گوته به نمایش درآمد كه تلاش او برای نوشتن به خط عربی و فارسی را نشان می‌دهد. این اولین بار نیست كه نمایشگاهی از دستنوشته‌های گوته به نمایش درآمده اما این تصاویر برای اولین بار در معرض دید عموم قرار گرفته‌ است.

كمی درباره گوته
گوته یا به عبارت دقیق‌تر یوهان ولفگانگ فون گوته نیمه قرن 18 در فرانكفورت به دنیا آمد و 83 سال بعد در وایمار كه یكی از شهرهای فرهنگی آلمان محسوب می‌شود از دنیا رفت. او شاعر، نویسنده، نقاش، محقق، فیلسوف و سیاستمدار بود. به عبارت دقیق‌تر گوته بزرگ‌ترین شاعر آلمانى و از بزرگ‌ترین ادیبان جهان است كه نامش آمده در كنار شكسپیر انگلیسی، هومر یونانی و دانته ایتالیایی. از معروف‌ترین آثار او می‌توان به فاوست اشاره كرد كه شخصیت اصلی آن بر مبنای یك افسانه آلمانی خلق شده؛ فاوست انسانی موفق با تحصیلات دانشگاهی است كه از زندگی ناراضی است و روحش را با دانش نامحدود و لذت دنیایی در معامله‌ای با شیطان معاوضه می‌كند. این نمایشنامه محل الهام بسیاری از آثار ادبی، داستانی، سینمایی و موسیقیایی قرار گرفته و در ایران هم بارها به صورت مكتوب یا صحنه‌ای ارائه شده است. برای ما ایرانی‌ها اما گوته فرق‌های جدی و اساسی دارد با همه شاعران و ادیبان و فیلسوفان غربی. گوته شاعری بود كه از اشعار حافظ الهام گرفته بود و دیوان عربی شرقی‌اش را تقدیم كرده بود به حافظ. علاوه بر این به فرهنگ شیعه توجه داشت و تلاش كرده بود زبان فارسی و عربی را بیاموزد. شعری در مدح پیامبر اسلام(ص) سروده و دستنوشته‌های زیادی از او باقی مانده كه نشان می‌دهد چه روزگاری سپری كرده پای خواندن متون ادبی به زبان فارسی و عربی و چه عشق‌ها ورزیده به ادبیات مشرق‌زمین.


 سوره ناس به خط گوته
فروردین 95 ایكنا خبر داد كه تصویری از سوره ناس به دستخط گوته منتشر شده كه از علاقه‌ این شاعر آلمانی به اسلام خبر می‌دهد؛ خبری كه البته بر علاقه‌مندان به آثار گوته پوشیده نبوده چرا كه براساس گزارش خبرگزاری ایكنا سال 2001 كاترینا ممسن استاد دانشگاه استانفورد آمریكا كتابی با عنوان «گوته و اسلام» منتشر كرد و در آن مقاله‌ای نوشت با عنوان اسلام و قرآن در اندیشه گوته.
این مقاله در همان سال‌ها توسط دكتر محمد اخگری كه مشاور رئیس سازمان صدا و سیما و نیز پژوهشگر ادبیات آلمانی است، ترجمه و در روزنامه جام‌جم منتشر شد.
در بخشی از این مقاله آمده است: گوته در یادداشت‌هاى خود براى فهم بهتر دیوان شرقى در وصف قرآن چنین مى‌نگارد: «سبك قرآن قوى، با عظمت، پربار و توام با حقیقتى شگرف است». هركس زبان گوته را بشناسد، مى‌داند كه او تعبیر «حقیقت شگرف» را همه جا به كار نمى‌برد، مگر آن كه اثر شاهكارى عظیم باشد. اگر مطالعات قرآنى گوته را در این دوره بررسى كنیم، متوجه مى‌شویم او قصد داشته زبان و نوشتار عربى فراگیرد. همچنین در میان این مطالعات به اوراقى برمى خوریم كه یادداشت هاى گوته را از برخى آیات قرآن (ترجمه مگرلین و ترجمه لاتین مارسى‌سی) نشان مى‌دهد».


نمایشگاه مرواریدهای شاعرانه
تصویر علی ولی‌ا...، تازه‌ترین دستنوشته‌ گوته است كه به مناسبت دویستمین سالگرد دیوان غربی -شرقی این شاعر آلمانی به نمایش درآمده است.
فرانكفورتر روندشاو درباره این نمایشگاه نوشته است كه 200 سال بعد از انتشار دیوان غربی شرقی و به همت آنكه بوس پرفسور و پژوهشگر ادبیات، دست نوشته‌های گوته كه مرتبط با دیوان غربی شرقی بوده در خانه موزه گوته به نمایش درآمده است.
این دستنوشته‌ها مربوط به سال 1819 میلادی هستند و برای اولین بار با مشاركت موسسه وایمار به نمایش درمی‌آیند.
همچنین بر اساس این گزارش گوته هرگز به زبان فارسی و عربی مسلط نشد و به ترجمه افراد مطمئن از قرآن و اشعار حافظ بسنده كرد اما تلاش داشت خط فارسی و عربی را یاد بگیرد.
در این نمایشگاه صفحاتی از مشق‌ها و تمرین‌های گوته را می‌توان دید.
 به هر حال، همان‌طور كه مدیر اجرایی این نمایشگاه در مراسم افتتاحیه آن گفته، گوته در زمان خود به همان اندازه غیرمعمول بود كه امروز هست و به زمان گوته اشاره كرده كه ارتباط بین شرق و غرب و بین فرهنگ‌ها، نویسندگان و بازیگران عرصه فرهنگ برقرار بوده و ادامه داده: هركسی كه مدت‌هاست به نوشتن با صفحه كلید عادت كرده، می‌تواند در این نمایشگاه ناگهان جهان دیگری را تجربه كند، نوشتن با دست و عبور كلمه از كاغذ را.