آنچه از تشخیص زمان مناسب برای تعویض تا نحوه انتخاب باتری خودرو باید بدانید
همیشه شارژ باش
تصور کنید صبح یک روز سرد زمستانی که برف سنگینی هم از شب قبل باریده است، مجبورید با صرف زمان و انرژی فراوان خودروی خود را از زیر انبوهی از برف و یخ خارج کنید. اوضاع زمانی بدتر خواهد شد که هرچه استارت می‌زنید خودرو روشن نشود. این قطعا بهترین زمان برای تعویض باتری نیست اما تحقیقات نشان داده بیشتر مردم تا نرسیدن چنین روزی باتری خودروی‌شان را تعویض نمی‌کنند. باتری خودرو ممکن است به دلایل مختلفی نیاز به تعویض پیدا کند؛ پر و خالی (شارژ و دشارژ) شدن‌های متوالی و متعدد یا فرسوده‌شدن براثر گرما ازجمله مواردی است که باعث به اتمام رسیدن عمر باتری می‌شود. خالی‌شدن باتری خودرو در زمان نامناسب می‌تواند یک دردسر بزرگ باشد، به‌ویژه اگر کابل «جامپر» (Jumper) یا به‌اصطلاح کابل اتصال باتری به باتری همراهتان نداشته باشید و مجبور شوید برای کمک گرفتن از امداد خودروهای سیار، مدتی طولانی را در کنار خیابان یا جاده در انتظار بمانید.این در حالی است که می‌توانید با ایجاد شرایط مناسب و نگهداری صحیح از باتری، عمر آن را افزایش دهید و حداکثر استفاده ممکن را از باتری خودروی‌تان داشته باشید. برای این‌که با دانستنی‌های فنی باتری خودرو بیشتر آشنا شوید و از علائمی که نشان‌دهنده اتمام عمر باتری و فرارسیدن زمان تعویض آن است، مطلع شوید تا انتهای این نوشتار با ما همراه شوید. برگرفته از: Consumer Reports
طول عمر مفید باتری و بازرسی دوره‌ای آن
اگر باتری خودروی‌تان را در زمان‌بندی‌های مناسب ازنظر فنی و ظاهری بررسی کنید و همیشه حواستان به نزدیک شدن زمان تعویض آن باشد، می‌توانید مطمئن باشید با خالی شدن ناگهانی باتری غافلگیر نخواهید شد. برخی اجزا و قطعات خودرو مانند روغن و لنت‌های ترمز، روغن‌موتور، چراغ‌ها، رادیاتور و باتری باید به‌صورت دوره‌ای و منظم بازرسی شوند تا از کارکرد صحیح یا کافی بودن میزان آنها مطمئن شوید. همچنین باید این موارد را پیش از یک سفر جاده‌ای طولانی جداگانه برنامه بررسی کرد تا هنگام سفر خیالتان آسوده باشد و به دردسر نیفتید.
با توجه به استانداردهای مختلفی که در هر کشور وجود دارد، معمولا باتری خودرو می‌تواند از سه تا پنج سال عمر کند. عاملی که در طول عمر باتری‌ها نقش مؤثری ایفا می‌کند، میزان گرمای هوای هر منطقه است. گرمای هوا در عملکرد باتری تأثیر به‌سزایی دارد و عمر آن را کاهش می‌دهد. ممکن است یک باتری در منطقه‌ای با آب‌وهوای سرد، طبق استاندارد تا 58 ماه عمر مفید داشته باشد ولی برای همان باتری در ناحیه‌ای گرمسیر، طول عمری برابر با 41 ماه در نظر گرفته می‌شود. تقریبا تمام باتری‌های استفاده‌شده در خودروهای جدید تا پیش از فرارسیدن زمان تعویض به تعمیر و نگهداری خاصی نیاز ندارند اما کارشناسان برای اطمینان بیشتر توصیه می‌کنند «آزمون بار باتری»
(Battery Load Test) را به‌صورت دوره‌ای مکانیک‌های متخصص انجام دهند. این آزمون در مناطق گرم هر دو سال یکبار و در نواحی سردتر می‌تواند هر چهار سال یکبار انجام شود. آزمون بار باتری، توانایی باتری در نگهداری ولتاژ را موردبررسی قرار می‌دهد و نتایج آن می‌تواند در اطلاع از زمان تعویض باتری به شما کمک کند.
رمزگشایی از اعداد و حروف مندرج در برچسب باتری
عامل دیگری که در تشخیص زمان تعویض باتری خودرو بسیار اهمیت دارد، استانداردی است که کارخانه تولیدکننده باتری تعیین کرده است. برای آگاهی از این زمان‌بندی تعویض، می‌توانید به جدول اطلاعاتی که معمولا روی باتری یا کناره‌های آن نصب می‌شود، مراجعه کنید. «انجمن بین‌المللی باتری» (BCI) استانداردهایی را برای تعیین ظرفیت باتری ارائه کرده که برای فهمیدن علائم درج‌شده روی آن باید از این استانداردها آگاهی داشت. برای آشنایی با رایج‌ترین روش خواندن اطلاعات مندرج روی باتری در ادامه به توضیح مختصری درباره برخی از این حروف و اعداد می‌پردازیم.
شدت‌جریان استارت سرد یا CCA باتری که آن را CCA) Cold Cracking Amps) یا CA) Cracking Amps) نیز می‌گویند درواقع شدت‌جریانی است که باتری برای استارت‌زدن خودرو در هوای سرد (دمای صفر درجه فارنهایت یا منفی 8/17 درجه سانتی‌گراد) ارائه می‌دهد. میزان این شدت‌جریان به دو عامل بستگی دارد: ظرفیت اسمی باتری و مقاومت درونی آن. ظرفیت باتری با شدت‌جریان استارت سرد رابطه مستقیم دارد و هرچه ظرفیت باتری بالاتر باشد، شدت‌جریان استارت سرد آن نیز بیشتر است اما ارتباط بین مقاومت درونی باتری با شدت‌جریان استارت سرد آن رابطه‌ای معکوس است. هرچه مقدار CCA بالاتر باشد، قدرت استارت زنی باتری نیز بیشتر است. ضمنا اندازه‌گیری دقیق CCA فقط به کمک دستگاه‌های آزمودن باتری امکان‌پذیر است. «شدت‌جریان استارت» یا CA باتری، نشان‌دهنده مقدار آمپر خروجی باتری در دمای معمولی اتاق (80 درجه فارنهایت یا 7/26 درجه سانتی‌گراد) است که با CCA ارتباط مستقیم دارد: CA=CCA×1/25
ظرفیت ذخیره یا ظرفیت معکوس (Reserve Capacity) بیانگر همان RC باتری است. طبق تعریف مدت‌زمانی که طول می‌کشد تا یک باتری کاملا شارژ شده و در دمای اتاق (7/26 درجه سانتی‌گراد) با شدت‌جریان 25 آمپر تخلیه (دشارژ) شود و مقدار ولتاژ آن از 5/10 ولت پایین‌تر نرود. به زبان ساده هرچه مقدار RC بیشتر باشد، دوام باتری نیز بیشتر خواهد بود. به‌عبارت‌دیگر درصورتی‌که منبع تغذیه باتری خودرو (دینام) قطع شود، هرچه ظرفیت ذخیره باتری بیشتر باشد، مدت‌زمان شارژدهی زیادتری خواهد داشت. در باتری‌های متوسط، این مدت‌زمان پشتیبانی در حدود 5/1ساعت است و باتری‌های خوب به‌راحتی بیش از دو ساعت انرژی مصرفی را تأمین می‌کنند. درضمن بزرگ‌تر بودن عدد RC نشان می‌دهد به‌دلیل وجود صفحات بزرگ‌تر و دارا بودن سرب بیشتر، باتری ابعاد بزرگ‌تری داشته و سنگین‌تر خواهد بود.
آمپر- ساعت (Ampere-hour) یا Ah درواقع واحد اندازه‌گیری ظرفیت اسمی باتری است. ظرفیت اسمی باتری که در بین تعمیرکاران به‌اصطلاح «آمپر باتری» شناخته می‌شود، طبق تعریف در استاندارد C20 مقدار جریان ثابتی است که در مدت‌زمان 20 ساعت و در دمای معمولی اتاق (7/26 درجه سانتی‌گراد) می‌توان از باتری گرفت به‌طوری‌که ولتاژ نهایی آن 5/10 ولت شود.به بیان ساده‌تر، آمپر- ساعت برابر است با حاصل‌ضرب شدت‌جریان باتری در مدت‌زمانی که طول می‌کشد تا باتری این جریان را تأمین کند. به‌عنوان‌مثال، ظرفیت یک باتری که می‌تواند برای مدت 20 ساعت جریانی سه آمپری را تولید کند، 60 آمپر- ساعت است.ظرفیت اسمی، یک عامل بسیار مهم در انتخاب باتری مناسب برای خودرو است که با توجه به تعداد تجهیزات برقی اضافی موجود در خودرو و میزان مصرف هرکدام، باید باتری دارای آمپر- ساعت بالاتر را انتخاب کرد. مطابق با استاندارد ایران (ISIRI) یک باتری خودرو باید بتواند در دمای منفی 18 درجه سانتی‌گراد، جریان
480 آمپر را به مدت 30 ثانیه تأمین کند.
تاریخ تولید یا DoM (سرواژه Date of Manufacture) یکی دیگر از نکات قابل‌توجهی است که برای استخراج آن از روی اطلاعات مندرج در پلاک باتری خودرو باید با نحوه خواندن آن آشنایی پیدا کرد. این تاریخ به‌صورت ترکیبی از اعداد و حروف روی بدنه باتری درج می‌شود که اعداد نشان‌دهنده روز و سال تولید و حروف مشخص‌کننده ماه تولید آن هستند.
اولین عدد از این ترکیب رمزگونه، تعیین‌کننده سال میلادی است (به‌عنوان‌مثال، عدد 4 یعنی سال 2014 میلادی). حروف انگلیسی از A تا L به ترتیب ماه‌های سال میلادی را نشان می‌دهد و حرف بعدازآن، علامت اختصاری نام شرکت تولیدکننده باتری است. عدد یا اعداد بعدی در سمت راست این عبارت، از 1 تا 31 مشخص‌کننده روزهای ماه میلادی هستند. به‌عنوان‌مثال، ترکیب «4LR21» به این صورت خوانده می‌شود: «21 سپتامبر 2014» (در این نمونه حرف R نماد نام شرکت تولیدکننده باتری است).برای باتری‌های تولید داخل، عبارت ترکیبی حک‌شده روی باتری حاوی اعدادی است که به‌راحتی از راست به چپ نمایانگر تاریخ شمسی تولید باتری هستند. مثلا در عبارتی مانند «G40081971117» تاریخ تولید باتری 17 بهمن 1397 است. درضمن طبق توصیه کارشناسان باید از خرید باتری‌هایی که شش ماه یا بیشتر از تاریخ ساخت آنها گذشته پرهیز کرد، زیرا تقریبا بعد از سپری شدن چنین زمانی، باتری شروع به سولفاته شدن می‌کند و به‌تدریج توان خود را از دست می‌دهد.
اگر باتری خودروی‌تان را در زمان‌بندی‌های مناسب ازنظر فنی و ظاهری بررسی کنید و همیشه حواستان به نزدیک شدن زمان تعویض آن باشد، می‌توانید مطمئن باشید با خالی شدن ناگهانی باتری غافلگیر نخواهید شد. برخی اجزا و قطعات خودرو مانند روغن و لنت‌های ترمز، روغن‌موتور، چراغ‌ها، رادیاتور و باتری باید به‌صورت دوره‌ای و منظم بازرسی شوند تا از کارکرد صحیح یا کافی بودن میزان آنها مطمئن شوید. همچنین باید این موارد را پیش از یک سفر جاده‌ای طولانی جداگانه برنامه بررسی کرد تا هنگام سفر خیالتان آسوده باشد و به دردسر نیفتید.
با توجه به استانداردهای مختلفی که در هر کشور وجود دارد، معمولا باتری خودرو می‌تواند از سه تا پنج سال عمر کند. عاملی که در طول عمر باتری‌ها نقش مؤثری ایفا می‌کند، میزان گرمای هوای هر منطقه است. گرمای هوا در عملکرد باتری تأثیر به‌سزایی دارد و عمر آن را کاهش می‌دهد. ممکن است یک باتری در منطقه‌ای با آب‌وهوای سرد، طبق استاندارد تا 58 ماه عمر مفید داشته باشد ولی برای همان باتری در ناحیه‌ای گرمسیر، طول عمری برابر با 41 ماه در نظر گرفته می‌شود. تقریبا تمام باتری‌های استفاده‌شده در خودروهای جدید تا پیش از فرارسیدن زمان تعویض به تعمیر و نگهداری خاصی نیاز ندارند اما کارشناسان برای اطمینان بیشتر توصیه می‌کنند «آزمون بار باتری»
(Battery Load Test) را به‌صورت دوره‌ای مکانیک‌های متخصص انجام دهند. این آزمون در مناطق گرم هر دو سال یکبار و در نواحی سردتر می‌تواند هر چهار سال یکبار انجام شود. آزمون بار باتری، توانایی باتری در نگهداری ولتاژ را موردبررسی قرار می‌دهد و نتایج آن می‌تواند در اطلاع از زمان تعویض باتری به شما کمک کند.
رمزگشایی از اعداد و حروف مندرج در برچسب باتری
عامل دیگری که در تشخیص زمان تعویض باتری خودرو بسیار اهمیت دارد، استانداردی است که کارخانه تولیدکننده باتری تعیین کرده است. برای آگاهی از این زمان‌بندی تعویض، می‌توانید به جدول اطلاعاتی که معمولا روی باتری یا کناره‌های آن نصب می‌شود، مراجعه کنید. «انجمن بین‌المللی باتری» (BCI) استانداردهایی را برای تعیین ظرفیت باتری ارائه کرده که برای فهمیدن علائم درج‌شده روی آن باید از این استانداردها آگاهی داشت. برای آشنایی با رایج‌ترین روش خواندن اطلاعات مندرج روی باتری در ادامه به توضیح مختصری درباره برخی از این حروف و اعداد می‌پردازیم.
شدت‌جریان استارت سرد یا CCA باتری که آن را CCA) Cold Cracking Amps) یا CA) Cracking Amps) نیز می‌گویند درواقع شدت‌جریانی است که باتری برای استارت‌زدن خودرو در هوای سرد (دمای صفر درجه فارنهایت یا منفی 8/17 درجه سانتی‌گراد) ارائه می‌دهد. میزان این شدت‌جریان به دو عامل بستگی دارد: ظرفیت اسمی باتری و مقاومت درونی آن. ظرفیت باتری با شدت‌جریان استارت سرد رابطه مستقیم دارد و هرچه ظرفیت باتری بالاتر باشد، شدت‌جریان استارت سرد آن نیز بیشتر است اما ارتباط بین مقاومت درونی باتری با شدت‌جریان استارت سرد آن رابطه‌ای معکوس است. هرچه مقدار CCA بالاتر باشد، قدرت استارت زنی باتری نیز بیشتر است. ضمنا اندازه‌گیری دقیق CCA فقط به کمک دستگاه‌های آزمودن باتری امکان‌پذیر است. «شدت‌جریان استارت» یا CA باتری، نشان‌دهنده مقدار آمپر خروجی باتری در دمای معمولی اتاق (80 درجه فارنهایت یا 7/26 درجه سانتی‌گراد) است که با CCA ارتباط مستقیم دارد: CA=CCA×1/25
ظرفیت ذخیره یا ظرفیت معکوس (Reserve Capacity) بیانگر همان RC باتری است. طبق تعریف مدت‌زمانی که طول می‌کشد تا یک باتری کاملا شارژ شده و در دمای اتاق (7/26 درجه سانتی‌گراد) با شدت‌جریان 25 آمپر تخلیه (دشارژ) شود و مقدار ولتاژ آن از 5/10 ولت پایین‌تر نرود. به زبان ساده هرچه مقدار RC بیشتر باشد، دوام باتری نیز بیشتر خواهد بود. به‌عبارت‌دیگر درصورتی‌که منبع تغذیه باتری خودرو (دینام) قطع شود، هرچه ظرفیت ذخیره باتری بیشتر باشد، مدت‌زمان شارژدهی زیادتری خواهد داشت. در باتری‌های متوسط، این مدت‌زمان پشتیبانی در حدود 5/1ساعت است و باتری‌های خوب به‌راحتی بیش از دو ساعت انرژی مصرفی را تأمین می‌کنند. درضمن بزرگ‌تر بودن عدد RC نشان می‌دهد به‌دلیل وجود صفحات بزرگ‌تر و دارا بودن سرب بیشتر، باتری ابعاد بزرگ‌تری داشته و سنگین‌تر خواهد بود.
آمپر- ساعت (Ampere-hour) یا Ah درواقع واحد اندازه‌گیری ظرفیت اسمی باتری است. ظرفیت اسمی باتری که در بین تعمیرکاران به‌اصطلاح «آمپر باتری» شناخته می‌شود، طبق تعریف در استاندارد C20 مقدار جریان ثابتی است که در مدت‌زمان 20 ساعت و در دمای معمولی اتاق (7/26 درجه سانتی‌گراد) می‌توان از باتری گرفت به‌طوری‌که ولتاژ نهایی آن 5/10 ولت شود.به بیان ساده‌تر، آمپر- ساعت برابر است با حاصل‌ضرب شدت‌جریان باتری در مدت‌زمانی که طول می‌کشد تا باتری این جریان را تأمین کند. به‌عنوان‌مثال، ظرفیت یک باتری که می‌تواند برای مدت 20 ساعت جریانی سه آمپری را تولید کند، 60 آمپر- ساعت است.ظرفیت اسمی، یک عامل بسیار مهم در انتخاب باتری مناسب برای خودرو است که با توجه به تعداد تجهیزات برقی اضافی موجود در خودرو و میزان مصرف هرکدام، باید باتری دارای آمپر- ساعت بالاتر را انتخاب کرد. مطابق با استاندارد ایران (ISIRI) یک باتری خودرو باید بتواند در دمای منفی 18 درجه سانتی‌گراد، جریان
480 آمپر را به مدت 30 ثانیه تأمین کند.
تاریخ تولید یا DoM (سرواژه Date of Manufacture) یکی دیگر از نکات قابل‌توجهی است که برای استخراج آن از روی اطلاعات مندرج در پلاک باتری خودرو باید با نحوه خواندن آن آشنایی پیدا کرد. این تاریخ به‌صورت ترکیبی از اعداد و حروف روی بدنه باتری درج می‌شود که اعداد نشان‌دهنده روز و سال تولید و حروف مشخص‌کننده ماه تولید آن هستند.
اولین عدد از این ترکیب رمزگونه، تعیین‌کننده سال میلادی است (به‌عنوان‌مثال، عدد 4 یعنی سال 2014 میلادی). حروف انگلیسی از A تا L به ترتیب ماه‌های سال میلادی را نشان می‌دهد و حرف بعدازآن، علامت اختصاری نام شرکت تولیدکننده باتری است. عدد یا اعداد بعدی در سمت راست این عبارت، از 1 تا 31 مشخص‌کننده روزهای ماه میلادی هستند. به‌عنوان‌مثال، ترکیب «4LR21» به این صورت خوانده می‌شود: «21 سپتامبر 2014» (در این نمونه حرف R نماد نام شرکت تولیدکننده باتری است).برای باتری‌های تولید داخل، عبارت ترکیبی حک‌شده روی باتری حاوی اعدادی است که به‌راحتی از راست به چپ نمایانگر تاریخ شمسی تولید باتری هستند. مثلا در عبارتی مانند «G40081971117» تاریخ تولید باتری 17 بهمن 1397 است. درضمن طبق توصیه کارشناسان باید از خرید باتری‌هایی که شش ماه یا بیشتر از تاریخ ساخت آنها گذشته پرهیز کرد، زیرا تقریبا بعد از سپری شدن چنین زمانی، باتری شروع به سولفاته شدن می‌کند و به‌تدریج توان خود را از دست می‌دهد.
