همه ما با اشکالی از آنها  - از تخت بودن زمین گرفته تا فرود بر ماه  - برخورد کرده‌ایم. حالا داغ‌ترین تئوری توطئه سال 2023 که با ایده «شهرهای 15 دقیقه‌ای» مرتبط است در حال خودنمایی است.  شهر ۱۵ دقیقه‌ای، شهری است که در آن بیشتر نیازهای روزانه را می‌توان با پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری برطرف کرد. این مفهوم که با هدف کاهش انتشار کربن در شهرها با به حداقل رساندن تردد وسایل حمل ‌و نقل موتوری ایجاد شد، تغییراتی را در طراحی بعضی شهرهای جهان به همراه داشت. در شهرهای۱۵ دقیقه‌ای مسئولان شهرسازی بر زمینه‌سازی برای افزایش قابلیت دسترسی شهروندان به تمام خدمات و امکانات در نزدیکی محل زندگی‌شان تمرکز دارند. 
 
شهری برای مردم نه خودرو‌ها
مفهوم شهر 15 دقیقه‌ای که کارلوس مورنو، کارشناس شهرسازی فرانسوی ـ کلمبیایی ابداع کننده آن بوده‌است، در حال حاضر جو فکری غالب در برنامه‌ریزی برای شهرسازی است. این مفهوم خواستار گونه‌ای از طراحی شهری است که به جای متمرکز بودن بر خودروها، بر مردم و نیازهای آنها متمرکز باشد. وقتی آن هیدالگو، شهردار پاریس، پس از انتخاب مجددش در سال 2020، اعلام کرد قصد دارد - با برنامه‌ای که برای افزایش محله‌ها در پاریس و در عین حال اطمینان از ایجاد ارتباط بین آنها دارد- پاریس را به شهری 15 دقیقه‌ای تبدیل کند، توجه بین‌المللی را به خود جلب کرد. این ایده پس از همه‌گیری کووید-19 رونق گرفت، زمانی که قرنطینه و کار از خانه باعث شد بسیاری از ما وسایل‌نقلیه را رها کرده و نیاز شدیدی به محله‌های با خدمات مناسب احساس کنیم.اما ارتباط بین تغییر شهرها و کووید-19 احتمالا باعث شده‌است شهرهای 15 دقیقه‌ای در حال حاضر به موضوع داغی در دنیای تئوری‌های توطئه تبدیل شود. از جمله اتهاماتی که علیه این تئوری مطرح است، این که مطرح‌کنندگان این ایده به دنبال کنترل بیشتر روی جمعیت و محدود کردن دامنه فعالیت‌های اجتماعی شهری هستند. با این حال محققان برنامه‌‌ریزی شهری که تحقیقاتی را در مورد شهرهای 15 دقیقه‌ای منتشر کرده‌اند، این طرز فکر را بی‌معنا می‌دانند.
 
نگرانی‌ واهی به دلیل نبود اطلاعات کافی
واقعیت این است که شهر 15 دقیقه‌ای به دنبال حذف مردم یا جلوگیری از خروج آنها نیست. در عوض، این ایده به معنای ارائه محله‌های با کیفیت بالاست تا مردم مجبور نباشند برای دریافت خدمات بیشتر، از محل زندگی خود دور شوند. مهم‌تر از همه، شهر 15 دقیقه‌ای به معنای آن نیست شما در جایی که زندگی می‌کنید محبوس شده‌اید. اگر با خودرو سفر کنید زمان طولانی تری را برای ترک محله باید صرف کنید، زیرا قلمرو شهری و جاده‌ها دیگر تحت تسلط خودروها نیست بلکه به منظور انجام سفرهای فعال، فضا به شکل بسیار برابرتری توزیع شده‌است. اما این می‌تواند به معنای آن هم باشد که شیوه‌های دیگر رفت و آمد در شهر (پیاده‌روی، ویلچر، دوچرخه‌سواری، استفاده از اتوبوس یا قطار) برای بیشتر سفرها منطقی‌تر باشد و از خودروی شخصی فقط در صورت لزوم استفاده شود. مسأله این است که وقتی این تئوری همانند بسیاری دیگر از تئوری‌ها با واقعیت سنجیده می‌شود، مشکل پیش‌می‌آید. برای مثال در بسیاری از شهرهای انگلیس، هم‌اکنون دسترسی به بیشتر خدمات در فاصله 15‌دقیقه‌ای از خانه‌ها، بیشتر از آنچه فکر ‌کنید، محتمل است اما چیزی که بیشتر اهمیت دارد کیفیت و برابری آن خدمات است. با آن‌که تحقیقات سازمانی مداوم نشان داده‌اند بیش از دوسوم مردم طرفدار این نوع مداخلات هستند، می‌توان تصور کرد کسانی که این تئوری توطئه را مطرح می‌کنند با شکایاتی در مورد نبود خدمات با کیفیت بالا در محله‌هایشان مواجه بوده‌اند. پس از دهه‌ها رواج فرهنگ سلطه خودروهای سواری، تغییری در حال رخ دادن است که در آن تجربیات عابران پیاده و دوچرخه‌سواران اهمیتی فزاینده‌ در برنامه‌ریزی شهری پیدا می‌کند. هنوز راه درازی در پیش است تا خیابان‌ها و محله‌های ما به مکانی برای همه تبدیل شود. در حالی که شهرهای 15 دقیقه‌ای هیچ ارتباطی با ایجاد محله‌هایی که مردم در آنها محبوس می‌شود ندارد، این گونه اخبار جعلی بسیار گسترده و سریع منتشر می‌شوند و لازم است پیش از هرچیز، فرهنگ‌سازی مورد نیاز برای این تغییر نگرش شهری در جوامع شکل بگیرد.

منبع: bigthink.com
یاسمین مشرف - گروه دانش و سلامت