دود آلودگی هوا در چشم مردم و اقتصاد
با ورود به فصل سرد سال، آلودگی هوا و پدیده‌های مرتبط با آن جدی‌تر از قبل مطرح می‌شود. آمارها نشان می‌دهد سالانه در کل کشور حدود ۵۰ هزار مرگ زودرس منتسب به آلودگی هوا وجود دارد که این میزان معادل ۱۲درصد کل موارد مرگ در ایران است و خسارات اقتصادی مستقیم آلودگی هوا در کشور سالانه بالغ بر ۲۰میلیارد دلار برآورد شده است.
علاوه بر این، مهم‌ترین آلاینده هوا یعنی ذرات معلق ریز مقادیر کنونی سالانه این آلاینده بیش از شش برابر استاندارهای بین‌المللی است. این در حالی است که در اسناد بالادستی کشور بر لزوم حفظ محیط زیست و برخورداری از هوای پاک تاکید شده است. آلودگی هوا و ذرات گرد و غبار یکی از مهم ترین چالش‌هایی است که در سال‌های اخیر دامنگیر بخش‌های مختلف کشور شده و به‌خصوص نواحی غرب و جنوب غربی و همچنین نواحی شرقی کشور همچون استان سیستان و بلوچستان را در برگرفته و برای مردم این مناطق چالش‌هایی را ایجاد می‌کند. «گردوغبار» در ایران حاصل دو منشأ خارجی و داخلی است که تثبیت و کاهش آن در گرو شناسایی میزان و درصد دخالت این دو عامل و مدیریت و کنترل آن از طریق هم‌افزایی بین بخشی در داخل و از مسیر دیپلماسی در سطح بین‌الملل است.
روند افزایشی آلاینده‌ها در ایران
آن‌طور که سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس می‌گوید گردوغبار پدیده بزرگی است که تغییر اقلیم یکی از عوامل مهم ایجاد آن بوده، چون این تغییر اقلیم در کل منطقه اتفاق افتاده است. در سال‌های گذشته شاید حجم بیشتری از کانون‌های ریزگرد در ایران، خارجی بود. کما این‌که الان هم کانون‌های خارجی وجود دارد و کشور را بسیار تحت تاثیر خود قرار می‌دهد اما در داخل کشور هم با توجه به همین فرآیند تغییر اقلیم و خشکسالی‌هایی ـــ‌که متاسفانه کشور تجربه می‌کند ـــ و مثلاً مدیریت نادرست منابع آب به‌ویژه هدررفت بالای آب در بخش کشاورزی، همه عواملی است که به کانونی شدن مناطقی از ایران که مستعد گردو غبار هستند، سرعت می‌دهد و همین الان مناطق و کانون‌هایی داریم که متأسفانه حجم تولید گردوغبارشان بسیار بالاست.
مریم زارع، پسا دکترای مهندسی عمران محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف هم در دیدار نخبگان با رهبری در حسینیه امام خمینی (ره)، به بیان وضعیت آلودگی هوا پرداخت و با بیان این‌که آلودگی هوا در کشور ما نیز همانند سایر کشورها وجود دارد، گفت: نکته نگران کننده این است که روند وضعیت مهم‌ترین آلاینده‌های هوا در کشور افزایشی بوده در حالی که در کشورهای دیگر با وضعیت اقتصادی مشابه ما، روند تغییرات کاهشی دارند.
وی با تاکید بر این‌که آلودگی هوا امنیت نسل‌ها و آینده کشورمان را تهدید می‌کند، اظهار کرد: باید توجه داشت صرف هر هزینه‌ای در بهبود کیفیت هوا چند برابر آورده اقتصادی از محل صرفه‌جویی هزینه‌های درمان در پی دارد ولی از سوی دیگر خروجی مطالعات متخصصان مراکزعلمی ودانشگاهی عموما درحد مقالات ISI، گزارش‌های بین‌المللی و داخلی باقی می‌ماند و اغلب بدون این‌که مدیران و مسئولان اجرایی کشور از آنها مطلع شوند، درآرشیو پرازدحام مقالات و گزارش‌ها خاک می‌خورند.
مرگ‌ها و خسارات آلودگی هوا
زارع با بیان این‌که در خصوص مهم‌ترین آلاینده هوا یعنی ذرات معلق ریز مقادیر کنونی سالانه این آلاینده بیش از شش برابر مقادیر استانداردهای بین‌المللی است، ادامه داد: «آمارها نشان می‌دهد سالانه در کل کشور حدود ۵۰هزار مرگ زودرس منتسب به آلودگی هوا وجود دارد که این میزان معادل ۱۲درصد کل موارد مرگ در ایران است و خسارات اقتصادی مستقیم آلودگی هوا در کشور سالانه بالغ بر ۲۰میلیارد دلار برآورد شده است. این محقق دکترای مهندسی عمران محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف تاکید کرد: در اسناد بالادستی کشور و حتی احکام شریعت بر لزوم حفظ محیط زیست و برخورداری از هوای پاک تاکید شده است. حضرت آقا نیز در ابلاغ سیاست‌های کلی سلامت به کرات به موضوع آلودگی هوا اشاره داشته‌اند، ولی با گذشت حدود ۲۵سال و تاکید بر اهمیت موضوع در پنج برنامه توسعه کیفیت هوای کلانشهرها هیچ‌گاه در حد استانداردهای ملی قرار نگرفته است؛ از این رو پیش از طرح راهکارهای نوین باید آسیب‌شناسی برنامه‌های گذشته انجام شود. به گفته وی البته نباید فراموش کرد که در طول سه‌دهه گذشته به همت متخصصان داخلی و توسعه فناوری در دنیا در رابطه با کاهش آلاینده‌های گوگردی و کربنی به موفقیت قابل تقدیری رسیده‌ایم. زارع خاطرنشان کرد: تصور می‌کنم رفع مشکلات آلودگی هوا آنی نیست، وضعیت کیفیت هوا به نوعی شاخص مدیریت کلان و توسعه پایدار است و با عنایت به این‌که هر لحظه توسط همه افراد مورد استفاده قرار می‌گیرد، راهی برای پنهان کردن آن وجود ندارد. شاید بتوان گفت مدیریت این مسأله راهی برای افزایش اعتماد مردم به مدیریت اجرایی کشور است. از نگاه وی بر اساس تجارب موفق راه حل تک‌بعدی برای مسأله چند بعدی جواب نمی‌دهد و تلاش برای کاهش آلایندگی در مبدأ باید در اولویت قرار گیرد.
راهکارهای پیشنهادی برای کاهش آلودگی هوا
1- اولویت‌بندی برنامه‌ها و اقدامات کاهش آلودگی هوا با توجه به شرایط اقتصادی کشور
2- تعیین شاخص کمی برای اقدامات به جهت سهولت در رصد و پایش آنها
3- ضرورت توجه به تجارب موفق جهانی و توجه به نقش همکاری‌های جهانی در حل مشکل آلودگی هوا
4- توجه جدی به همکاری بین سازمانی و استفاده از نظرات دانشگاهی فارغ از نگاه‌های سیاسی
5- ارتقای فرهنگ و آموزش همگانی در زمینه الگوی مصرف و حمایت طلبی عموم مردم
6- نظارت جدی همراه با ارائه راهکارهای عملی به صنایع به‌ویژه صنایع خودروسازی
روند افزایشی آلاینده‌ها در ایران
آن‌طور که سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس می‌گوید گردوغبار پدیده بزرگی است که تغییر اقلیم یکی از عوامل مهم ایجاد آن بوده، چون این تغییر اقلیم در کل منطقه اتفاق افتاده است. در سال‌های گذشته شاید حجم بیشتری از کانون‌های ریزگرد در ایران، خارجی بود. کما این‌که الان هم کانون‌های خارجی وجود دارد و کشور را بسیار تحت تاثیر خود قرار می‌دهد اما در داخل کشور هم با توجه به همین فرآیند تغییر اقلیم و خشکسالی‌هایی ـــ‌که متاسفانه کشور تجربه می‌کند ـــ و مثلاً مدیریت نادرست منابع آب به‌ویژه هدررفت بالای آب در بخش کشاورزی، همه عواملی است که به کانونی شدن مناطقی از ایران که مستعد گردو غبار هستند، سرعت می‌دهد و همین الان مناطق و کانون‌هایی داریم که متأسفانه حجم تولید گردوغبارشان بسیار بالاست.
مریم زارع، پسا دکترای مهندسی عمران محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف هم در دیدار نخبگان با رهبری در حسینیه امام خمینی (ره)، به بیان وضعیت آلودگی هوا پرداخت و با بیان این‌که آلودگی هوا در کشور ما نیز همانند سایر کشورها وجود دارد، گفت: نکته نگران کننده این است که روند وضعیت مهم‌ترین آلاینده‌های هوا در کشور افزایشی بوده در حالی که در کشورهای دیگر با وضعیت اقتصادی مشابه ما، روند تغییرات کاهشی دارند.
وی با تاکید بر این‌که آلودگی هوا امنیت نسل‌ها و آینده کشورمان را تهدید می‌کند، اظهار کرد: باید توجه داشت صرف هر هزینه‌ای در بهبود کیفیت هوا چند برابر آورده اقتصادی از محل صرفه‌جویی هزینه‌های درمان در پی دارد ولی از سوی دیگر خروجی مطالعات متخصصان مراکزعلمی ودانشگاهی عموما درحد مقالات ISI، گزارش‌های بین‌المللی و داخلی باقی می‌ماند و اغلب بدون این‌که مدیران و مسئولان اجرایی کشور از آنها مطلع شوند، درآرشیو پرازدحام مقالات و گزارش‌ها خاک می‌خورند.
مرگ‌ها و خسارات آلودگی هوا
زارع با بیان این‌که در خصوص مهم‌ترین آلاینده هوا یعنی ذرات معلق ریز مقادیر کنونی سالانه این آلاینده بیش از شش برابر مقادیر استانداردهای بین‌المللی است، ادامه داد: «آمارها نشان می‌دهد سالانه در کل کشور حدود ۵۰هزار مرگ زودرس منتسب به آلودگی هوا وجود دارد که این میزان معادل ۱۲درصد کل موارد مرگ در ایران است و خسارات اقتصادی مستقیم آلودگی هوا در کشور سالانه بالغ بر ۲۰میلیارد دلار برآورد شده است. این محقق دکترای مهندسی عمران محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف تاکید کرد: در اسناد بالادستی کشور و حتی احکام شریعت بر لزوم حفظ محیط زیست و برخورداری از هوای پاک تاکید شده است. حضرت آقا نیز در ابلاغ سیاست‌های کلی سلامت به کرات به موضوع آلودگی هوا اشاره داشته‌اند، ولی با گذشت حدود ۲۵سال و تاکید بر اهمیت موضوع در پنج برنامه توسعه کیفیت هوای کلانشهرها هیچ‌گاه در حد استانداردهای ملی قرار نگرفته است؛ از این رو پیش از طرح راهکارهای نوین باید آسیب‌شناسی برنامه‌های گذشته انجام شود. به گفته وی البته نباید فراموش کرد که در طول سه‌دهه گذشته به همت متخصصان داخلی و توسعه فناوری در دنیا در رابطه با کاهش آلاینده‌های گوگردی و کربنی به موفقیت قابل تقدیری رسیده‌ایم. زارع خاطرنشان کرد: تصور می‌کنم رفع مشکلات آلودگی هوا آنی نیست، وضعیت کیفیت هوا به نوعی شاخص مدیریت کلان و توسعه پایدار است و با عنایت به این‌که هر لحظه توسط همه افراد مورد استفاده قرار می‌گیرد، راهی برای پنهان کردن آن وجود ندارد. شاید بتوان گفت مدیریت این مسأله راهی برای افزایش اعتماد مردم به مدیریت اجرایی کشور است. از نگاه وی بر اساس تجارب موفق راه حل تک‌بعدی برای مسأله چند بعدی جواب نمی‌دهد و تلاش برای کاهش آلایندگی در مبدأ باید در اولویت قرار گیرد.
راهکارهای پیشنهادی برای کاهش آلودگی هوا
1- اولویت‌بندی برنامه‌ها و اقدامات کاهش آلودگی هوا با توجه به شرایط اقتصادی کشور
2- تعیین شاخص کمی برای اقدامات به جهت سهولت در رصد و پایش آنها
3- ضرورت توجه به تجارب موفق جهانی و توجه به نقش همکاری‌های جهانی در حل مشکل آلودگی هوا
4- توجه جدی به همکاری بین سازمانی و استفاده از نظرات دانشگاهی فارغ از نگاه‌های سیاسی
5- ارتقای فرهنگ و آموزش همگانی در زمینه الگوی مصرف و حمایت طلبی عموم مردم
6- نظارت جدی همراه با ارائه راهکارهای عملی به صنایع به‌ویژه صنایع خودروسازی
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
