چرا زنان بیشتر عمر می‌کنند؟
در مطالعه‌ای تازه صورت‌گرفته، مشخص شد که زنان در طول زندگی خود شانس بقا در برابر ۱۳ مورد از ۱۵ علت اصلی مرگ را نسبت به مردان دارند. این برتری تنها در سنین بالا دیده نمی‌شود؛ حتی نوزادان دختر نیز شانس زنده ماندن بیشتری نسبت به نوزادان پسر دارند. پژوهشگران طول عمر این الگو را یکی از پایدارترین ویژگی‌های زیستی انسان‌ها می‌دانند اما علت آن همچنان یک راز باقی مانده است.
از آنجا که این مزیت بقا حتی در کودکان و نوزادان که تفاوت هورمونی چندانی ندارند هم دیده می‌شود، به‌نظر نمی‌رسد هورمون‌ها عامل اصلی اختلاف طول عمر باشند. پژوهشگران به میتوکندری‌ها به‌عنوان یکی از عوامل احتمالی نگاه کرده‌اند.
میتوکندری‌ها، که انرژی سلول‌ها را تولید می‌کنند، دارای DNA مختص خود هستند که تنها از مادر به ارث می‌رسد. به این ترتیب، جهش‌های ژنتیکی‌‌ای که تنها مردان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند، ممکن است کنترل‌نشده باقی بمانند و به کاهش طول عمر در مردان کمک کنند. این نظریه به نام «نفرین‌مادر» شناخته می‌شود اما باتوجه به این‌که میتوکندری‌های انسان تنها ۳۷ ژن دارند، این فرضیه نمی‌تواند به‌تنهایی تفاوت طول عمر بین دو جنس را توضیح دهد.
تفاوت‌های کروموزومی نیز نقش مهمی دارند. زنان دو کروموزوم X دارند و در هر سلول یکی از آنها غیرفعال می‌شود. اگر یکی از Xها جهش بیماری‌زا داشته باشد، کروموزوم دیگر می‌تواند آن را جبران‌کند.مردان تنها یک X دارند و اگر جهش وجود داشته باشد، هیچ نسخه جایگزینی برای جبران آن ندارند. از سوی دیگر، کروموزوم Y دارای عناصر قابل انتقال زیادی است که می‌توانند در سراسر ژنوم حرکت کرده و ژن‌های مهم را مختل کنند، چیزی که ممکن است به بروز بیماری‌ها و کاهش طول عمر مردان کمک کند.مطالعات در دیگر گونه‌های جانوری نیز این نظریه را تأیید می‌کند. در بیشتر پستانداران، زنان نسبت به مردان طول عمر بیشتری دارند. با این حال، در گونه‌هایی که جنس ماده دو کروموزوم متفاوت و جنس نر دو نسخه یکسان دارد (مانند بسیاری از پرندگان)، طول عمر نرها کمی بیشتر است.
در زمینه درمان‌های ضد پیری، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که داروها ممکن است تأثیرات متفاوتی بر مردان و زنان داشته باشند. یک پژوهش در سال ۲۰۲۳ با بررسی ۷۲ مطالعه روی موش‌ها نشان داد که در 73 درصد از مطالعات، داروها اثرات متفاوتی بر سلامت و طول عمر دو جنس داشتند. برای مثال، داروی ایمنی سرکوبگر «رپا مایسین» طول عمر هر دو جنس را افزایش می‌دهد اما زنان بیشتر بهره می‌برند. متفورمین، داروی دیابت که به داروی ضدپیری بالقوه تبدیل شده، در گونه‌های مختلف موش تأثیر متفاوتی داشت و ترکیب آن با جنس و نژاد حیوان تعیین‌کننده بود.
با وجود یافته‌های امیدوارکننده در حیوانات، نمی‌توان به‌طور قطعی پیش‌بینی کرد که این داروها در انسان‌ها نیز اثرات متفاوتی خواهند داشت. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰ نشان داد که در پستانداران تحت کنترل محیطی، تفاوت طول عمر بین دو جنس مشاهده نمی‌شود اما قوانین سازمان غذا و دارو مستلزم آزمایش داروها در محیط‌های کنترل‌شده هستند. این موضوع نشان می‌دهد که احتمالا درمان‌های ضد پیری آینده باید به‌طور ویژه برای مردان یا زنان طراحی شوند زیرا یک داروی یکسان نمی‌تواند برای هر دو جنس مؤثر باشد.
درنهایت، پژوهشگران بر این باورند که تفاوت‌های ژنتیکی، کروموزومی، زیستی و رفتاری همگی در طول عمر نقش دارند و ترکیبی از این عوامل ممکن است توضیح دهد که چرا زنان به‌طور طبیعی طول عمر بیشتری دارند و چرا درمان‌های ضدپیری ممکن است نیازمند شخصی‌سازی جنسیتی باشند.
میتوکندری‌ها، که انرژی سلول‌ها را تولید می‌کنند، دارای DNA مختص خود هستند که تنها از مادر به ارث می‌رسد. به این ترتیب، جهش‌های ژنتیکی‌‌ای که تنها مردان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند، ممکن است کنترل‌نشده باقی بمانند و به کاهش طول عمر در مردان کمک کنند. این نظریه به نام «نفرین‌مادر» شناخته می‌شود اما باتوجه به این‌که میتوکندری‌های انسان تنها ۳۷ ژن دارند، این فرضیه نمی‌تواند به‌تنهایی تفاوت طول عمر بین دو جنس را توضیح دهد.
تفاوت‌های کروموزومی نیز نقش مهمی دارند. زنان دو کروموزوم X دارند و در هر سلول یکی از آنها غیرفعال می‌شود. اگر یکی از Xها جهش بیماری‌زا داشته باشد، کروموزوم دیگر می‌تواند آن را جبران‌کند.مردان تنها یک X دارند و اگر جهش وجود داشته باشد، هیچ نسخه جایگزینی برای جبران آن ندارند. از سوی دیگر، کروموزوم Y دارای عناصر قابل انتقال زیادی است که می‌توانند در سراسر ژنوم حرکت کرده و ژن‌های مهم را مختل کنند، چیزی که ممکن است به بروز بیماری‌ها و کاهش طول عمر مردان کمک کند.مطالعات در دیگر گونه‌های جانوری نیز این نظریه را تأیید می‌کند. در بیشتر پستانداران، زنان نسبت به مردان طول عمر بیشتری دارند. با این حال، در گونه‌هایی که جنس ماده دو کروموزوم متفاوت و جنس نر دو نسخه یکسان دارد (مانند بسیاری از پرندگان)، طول عمر نرها کمی بیشتر است.
در زمینه درمان‌های ضد پیری، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که داروها ممکن است تأثیرات متفاوتی بر مردان و زنان داشته باشند. یک پژوهش در سال ۲۰۲۳ با بررسی ۷۲ مطالعه روی موش‌ها نشان داد که در 73 درصد از مطالعات، داروها اثرات متفاوتی بر سلامت و طول عمر دو جنس داشتند. برای مثال، داروی ایمنی سرکوبگر «رپا مایسین» طول عمر هر دو جنس را افزایش می‌دهد اما زنان بیشتر بهره می‌برند. متفورمین، داروی دیابت که به داروی ضدپیری بالقوه تبدیل شده، در گونه‌های مختلف موش تأثیر متفاوتی داشت و ترکیب آن با جنس و نژاد حیوان تعیین‌کننده بود.
با وجود یافته‌های امیدوارکننده در حیوانات، نمی‌توان به‌طور قطعی پیش‌بینی کرد که این داروها در انسان‌ها نیز اثرات متفاوتی خواهند داشت. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰ نشان داد که در پستانداران تحت کنترل محیطی، تفاوت طول عمر بین دو جنس مشاهده نمی‌شود اما قوانین سازمان غذا و دارو مستلزم آزمایش داروها در محیط‌های کنترل‌شده هستند. این موضوع نشان می‌دهد که احتمالا درمان‌های ضد پیری آینده باید به‌طور ویژه برای مردان یا زنان طراحی شوند زیرا یک داروی یکسان نمی‌تواند برای هر دو جنس مؤثر باشد.
درنهایت، پژوهشگران بر این باورند که تفاوت‌های ژنتیکی، کروموزومی، زیستی و رفتاری همگی در طول عمر نقش دارند و ترکیبی از این عوامل ممکن است توضیح دهد که چرا زنان به‌طور طبیعی طول عمر بیشتری دارند و چرا درمان‌های ضدپیری ممکن است نیازمند شخصی‌سازی جنسیتی باشند.
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
