یار مهربان  گرفتار مصائب نشر

گزارش «جام‌جم» از مشکلات حوزه نشر به بهانه برگزاری هفته کتاب

یار مهربان  گرفتار مصائب نشر

سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب این روزها درحالی در پایتخت و سایر استان‌های کشور برگزار می‌شود که این رویداد همچون سال‌های گذشته، بخش‌های مختلفی از برگزاری سخنرانی به دست اهل قلم تا تخفیف روی کتاب‌ها و... را دربرگرفته است. با این‌حال، اغلب ناشران بر این باورند که برنامه‌های رویدادمحور مانند هفته کتاب با برگزاری سالانه، نمی‌تواند نقش چندانی در مرتفع کردن مشکلات زیربنایی این حوزه داشته باشد. آنچه در پی می‌آید گفت‌وگوی ما با تعدادی از ناشران در این‌باره است. 

آزاده صالحی | گروه فرهنگ و هنر

اهمیت ملی شدن روز کتابخوانی در جامعه 
 منصور جام‌شیر، مدیر انتشارات «نگارینه» درباره برگزاری سالانه هفته کتاب می‌گوید: به‌عنوان ناشری که سال‌هاست هم در حوزه نشر فعالیت مستمر داشته و هم در بخش اجرایی بعضی از رویدادهای فرهنگی حضور داشته‌ام، می‌توانم بگویم اساسا رویدادهای مناسبتی تآثیر چندانی در روند کتابخوانی جامعه و فروش کتاب ندارند و این عملکرد تنها، برگی را به اوراق کارنامه دست‌اندرکاران اضافه می‌کند. دلیلش این است که اغلب همایش‌ها و جشنواره‌ها درحوزه فنی به‌دست ناشران، پدیدآورندگان و دست‌اندرکاران دولتی برگزار می‌شود و مردم در این رویدادها غایب هستند. منظورم این نیست که برنامه‌هایی مانند هفته کتاب به دست بخش خصوصی برگزار شود، معتقدم این رویدادها باید با همیت ملی به بطن جامعه برده شود. مثل روز درختکاری که به‌عنوان یک مناسبت ملی در کشور ما جا افتاده و اقشار مختلف جامعه را دربرمی‌گیرد و همه مردم در این روز برای کاشت نهال مشارکت می‌کنند. درباره حوزه نشر هم نیازمند چنین اتفاقاتی هستیم. هفته کتاب همان‌طور که از عنوانش پیداست، در راستای کتابخوان‌کردن مردم می‌کوشد، ولی این کافی نیست و عزم وسیع‌تری را می‌طلبد، نه این که ناشران از طریق برگزاری هفته کتاب، به سودآوری بیندیشند.  به باور من، برنامه‌هایی از این دست نمی‌توانند ارتباطی را بین مردم، کتابفروش و پدیدآورنده برقرارکنند. به‌شخصه بیشترین ارتباطی که در این سال‌ها با مخاطب داشته‌ام از رهگذر برگزاری نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب بوده که مردم از طبقات مختلف جامعه، در رویارویی با ناشر، به نقد یا تمجید از یک اثر می‌پردازند و تبادل‌نظر مناسبی بین آنها و ناشر صورت می‌گیرد. مسأله این است که وقتی یک جشنواره برگزار می‌شود، بنا به تخصیص امکانات، تعداد معدودی در آن حضور می‌یابند. در جریان برگزاری هفته کتاب هم اغلب کسانی که دراین رویداد مشارکت دارند، افرادی از قشر کتابخوان حرفه‌ای هستند؛ درحالی‌که مهم‌ترین دستاورد این برنامه می‌تواند این باشد که مردم را به کتاب و کتابخوانی جذب کند. راهکار این مسأله هم ملی شدن چنین رویدادهایی است که به آن اشاره کردم. درعین‌حال، ملی شدن کتابخوانی، وفاق و همدلی تمام دستگاه‌های دولتی را می‌طلبد و در این صورت است که این آرزو می‌تواند جامه‌عمل بپوشد و مردم با کتاب آشتی کنند. 
     
از افزایش سرسام‌آور قیمت کتاب تا غلبه فناوری بر زندگی 
مدیر انتشارات «نگارینه» در پاسخ به سؤال دیگری درباره این که افزایش تصاعدی قیمت کاغذ در سال‌های اخیر چقدر بر بالارفتن قیمت کتاب مؤثر بوده است، می‌گوید: ما امروز در حوزه نشر فقط با مشکل قیمت کاغذ روبه‌رو نیستیم، بلکه نوسان قیمت در سایر ملزومات نشر مانند صحافی، حروفچینی و...هم تاثیر سوء بر افزایش سرسام آور قیمت کتاب گذاشته است. خاطرم هست در سال‌های اول کارم در حیطه نشر، یک کتاب را به قیمت 20 تا تک تومانی می‌فروختم، امروز قیمت همان کتاب به 300 هزار تومان رسیده و خود من به‌عنوان ناشر از این سیر صعودی قیمت شوکه شده‌ام چه برسد به مخاطب. به نظرم دلیل دوری مردم از کتاب خواندن ریشه در مسائل اقتصادی دارد؛ در عین‌حال عمده مسأله این است که مردم باید نسبت به خواندن کتاب احساس نیاز کنند؛ درحالی‌که با توجه به غلبه فناوری‌های جدید در سال‌های اخیر، مردم بیشتر ترجیح می‌دهند در فضای مجازی سرگرم شوند تا این‌که یک صفحه کتاب بخوانند. تا زمانی که مردم به این نتیجه نرسند که کتاب خواندن بر سایر سرگرمی‌ها ارجحیت دارد و نیازسنجی صحیحی در این زمینه صورت نگیرد، نمی‌توان از یک رویداد سالانه انتظار داشت که در بهبود خلأهای کتابخوانی تأثیرگذار باشد. 
     
برگزاری هفته کتاب، دمیدن روح به کالبد حوزه نشر 
محسن مهرآبادی، مدیر نشر «فرهنگ‌گستر» نیز از دیگر ناشرانی است که در پاسخ به این سؤال که با توجه به گذشت سه دهه از عمر هفته کتاب، این مناسبت چقدر می‌تواند مرهمی بر دردهای صنعت نشر و از همه مهم‌تر، علاقه‌مند کردن مردم به خواندن کتاب داشته باشد، می‌گوید: آنچه مسلم است این‌که نفس رویدادهایی مثل هفته کتاب، نمایشگاه‌های حضوری و مجازی، نمایشگاه‌های استانی و... باعث می‌شوند تا نام کتاب بین مردم زنده نگاه داشته شود. شاید این تعبیر چندان قشنگ نباشد اما برگزاری همین اندازه از این رویدادها می‌تواند روحی را به جسم رو به احتضار کتاب بدمد تا به این ترتیب، کتاب کاغذی از یادها و خاطرات محو نشود. هفته کتاب برآیندی مانند تولید اثر جدید را در نخواهد داشت مگر این‌که دغدغه خاطر ناشر برای تامین مواد اولیه برطرف شود. هرچند با حرکت اخیر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که سعی کرده است با کاغذ وارداتی، مشکلات حوزه کاغذ را مرتفع کند، کورسویی از امید بین ناشران به‌وجود آمده و خاطر آنها را تا حدودی گرم کرده است که از این رهگذر بتوانند کتاب‌هایی را به زیور طبع بیارایند و این آثار را وارد چرخه توزیع و نشر کنند.