گفت و گو با داوود خیام، کارگردان سینما به بهانه روز جهانی مبارزه با فساد
هشدار با «ماحی»
داوود خیام را میتوانیم یكی از كارگردانان جوان و خوش فكر سینمای ایران بنامیم. او بر خلاف خیلی از كارگردانان جوان، اهل اداهای روشنفكری با داستانهای بی سرانجام نیست و در فیلمهایش هم از نماهای عجیب و غریب و دوربین متحرك بدون خاصیت كمتر استفاده میكند. خیام سه سال پیش با فیلم سینمایی «ماحی» بر پرده سینماها حضور داشت. فیلمی كه به زعم كارگردانش سیاسی نبود، اما به موضوع رانتخواری و پشت پرده آن میپرداخت. این فیلم گرچه در مسیر اكران با فراز و نشیبهای زیادی مواجه شد، اما مورد توجه مردم قرار گرفت. به بهانه روز جهانی مبارزه با فساد سراغ داوود خیام رفتیم و با او گفتوگویی انجام داده ایم كه در ادامه میخوانید.
چه شد كه به سراغ ساخت فیلمی با چاشنی سیاست رفتید؟
«ماحی» اولین تجربه فیلم بلند سینمایی من و فیلمی در ژانر اجتماعی بود. این فیلم در سال 95 اكران شد و از همان سال تا به امروز شرایط اجتماعی روزگار ما هیچ تغییری نكرده! رویكرد من به عنوان فیلمساز این بود كه بالاخره چه اتفاقی قرار است بیفتد... و وقتی كه به عقب نگاه میكنم احساس میكنم كه انگار منجمد شده ایم! هیچ حركت رو به جلویی نیست! و این در حالی است كه حتی اگر آب هم جایی راكد بماند میگندد.
می توانستید به عنوان فیلم اول یك فیلم كمدی و تجاری بسازید و با یك داستان خطی و چند بازیگر شناخته شده به گیشه خوبی هم برسید. چرا كارتان را سخت كردید؟
من خیلی دغدغه دوران معاصر دارم و اعتقاد دارم یك هنرمند باید اثری از زمان معاصرش خلق كند. نه گذشته و نه آینده، مگر آنكه پس آن فكر از گذشته یا آینده نشات گرفته باشد. من سعی میكنم احوالات جامعهای كه در آن زندگی میكنم را بازگو كنم. حالا چرا پشت پرده پولشویی و رانتخواری و در ادامه آسیبهایی كه زنان در آن شرایط میبینند را آن زمان برای فیلمسازی انتخاب كردم؟ چون احساس كردم باید در مورد این مضامین فیلم بسازم كه تاریخ دوباره تكرار نشود كه البته اینطور كه مشخص است متاسفانه این اتفاق نیفتاده. كمااینكه اگر همین الان هم این فیلم اكران می شد، شما احساس میكردید در همین سال میگذرد. آن زمان اما، انگار هیچ كس متوجه نشد كه من چه میگویم. اگر فساد وارد جامعهای شود آن جامعه پس رفت میكند، اعتماد و امنیت شغلی از بین میرود و خیلی تبعات دیگر.
و البته در سال های اخیر وضعیت نامناسب اقتصادی به حوزه سینما هم كشیده و باعث برهم خوردن ضوابط حرفهای اقتصاد سینما شده!
اتفاق بدی كه در سینمای ایران افتاد این بود كه سینمای ایران یكدفعه به شدت گران شد و همین گرانی فیلم باعث شد سینمای مستقل از بین برود. نمیدانم و ارتباطی هم به من ندارد كه پولهای كلانی كه وارد سینما شد از كجا منشا میگیرد. این دیگر كار ستادهای اجرایی است و آنها هستند كه باید بررسی كنند كه چند و چون این پولها چیست، اما ناراحتی من اینجاست كه چرا این قدر تمام توجهات روی سینماست! واقعیت این است كه كل سرمایه داخل سینما 200 میلیارد بیشتر نیست. این رقم عددی نیست كه ما بگوییم پولشویی در سینما انجام میشود. در واقع آدرس غلط به مردم داده اند ...
پس ساز و كاری هم نباید برای نظارت روی این پولها باشد؟
مگر نظارتی بر پولهایی كه در دیگر حوزهها خرج میشود هست؟ اقتصاد سینما به خودی خود نمیچرخد و حالا اگر بخش خصوصی را هم متهم به پولشویی كنیم كه آنها هم دیگر به این جریان ورود نمیكنند. چون احساس میكنند كه در اینجا همه را به یك چشم میرانند. گردش مالی سینما به عنوان یك هنرصنعت خیلی كوچك است. شما به صنایع دیگر نگاه كنید و مقایسه كنید. بهتر است كه مقوله پولشویی را وارد سینما نكنیم. چون كسانی كه مبادرت به این كار میكنند حوزههای وسیع تری برای این كار دارند. اساس پولشویی پول زیاد است و در سینما پول زیاد جابه جا نمیشود كه پولشویی صورت بگیرد.
فكر میكنید چرا در سینمای ایران فیلمهایی با رگههای سیاسی كه به مضامینی چون پشت پرده پولشویی و رانتخواری اشاره میكند كمتر ساخته میشود؟
حق دارند. مگر خود من در اكران فیلمم كم به مشكل برخوردم؟ سالنهای كمی را به فیلم من اختصاص دادند و حمایتی وجود نداشت. هر فیلمسازی به سرنوشت فیلم من نگاه میكند اصلا وارد این مقوله نمیشود. با همین رویه است كه تمام سینمای ما میشود فیلمهای كمدی و سینمای اجتماعی مان هم از كنار این مضامین میگذرند. واقعیت این است كه ما اصلا ژانر سیاسی در سینمای ایران نداریم و فیلمسازان ما بیشتر اجتماعی ساز هستند. «ماحی» هم فیلم سیاسی نبود. فیلم سیاسی یعنی فیلمی كه حرف و نقدش را تمام و كمال نسبت به جامعه و
زمانه اش بیان كند.
چرا ژانر سیاسی در سینمای ایران وجود ندارد؟
اینها را باید از متولیان سینمایی پیگیری كرد كه چرا! چرا فیلمسازان ما رغبت نمیكنند به این سمت بیایند!
بعد از ساخت فیلم «ماحی» مسیر كاری تان به چه سمت و سویی رفت؟
من به نوشتنم ادامه دادم و همواره در تلاش هستم كه بتوانم مقدمات تولید فیلمم را مهیا كنم. فیلمساز همیشه دوست دارد كه فیلم بسازد.
اصلیترین پیام فیلم تان «ماحی» چه بود؟
من میخواستم نسبت به وضعیت جامعه آن دوران هشدار دهم. میخواستم در این فیلم بگویم آقایان، پولشویی در دورانی اتفاق افتاد كه البته تبعاتی هم داشت، بیایید كاری كنید كه این موضوعات دوباره تكرار نشوند. اگر این مسائل ادامه پیدا كند تبدیل به دور باطل میشود و این دور باطل آسیبهای زیادی به همه ما میزند. اگر اوضاع خوب بود چرا من به عنوان یك فیلمساز باید سراغ چنین موضوعی میرفتم؟
حتما یك مسالهای وجود داشته كه من با آن همه سختی خودم را به دردسر انداختم. خودم را به دردسر انداختم و امروز درد همان درد است.
طوری كه اگر همین الان فیلم را ببینید انگار كه دیروز این فیلم ساخته شده
است .
«ماحی» اولین تجربه فیلم بلند سینمایی من و فیلمی در ژانر اجتماعی بود. این فیلم در سال 95 اكران شد و از همان سال تا به امروز شرایط اجتماعی روزگار ما هیچ تغییری نكرده! رویكرد من به عنوان فیلمساز این بود كه بالاخره چه اتفاقی قرار است بیفتد... و وقتی كه به عقب نگاه میكنم احساس میكنم كه انگار منجمد شده ایم! هیچ حركت رو به جلویی نیست! و این در حالی است كه حتی اگر آب هم جایی راكد بماند میگندد.
می توانستید به عنوان فیلم اول یك فیلم كمدی و تجاری بسازید و با یك داستان خطی و چند بازیگر شناخته شده به گیشه خوبی هم برسید. چرا كارتان را سخت كردید؟
من خیلی دغدغه دوران معاصر دارم و اعتقاد دارم یك هنرمند باید اثری از زمان معاصرش خلق كند. نه گذشته و نه آینده، مگر آنكه پس آن فكر از گذشته یا آینده نشات گرفته باشد. من سعی میكنم احوالات جامعهای كه در آن زندگی میكنم را بازگو كنم. حالا چرا پشت پرده پولشویی و رانتخواری و در ادامه آسیبهایی كه زنان در آن شرایط میبینند را آن زمان برای فیلمسازی انتخاب كردم؟ چون احساس كردم باید در مورد این مضامین فیلم بسازم كه تاریخ دوباره تكرار نشود كه البته اینطور كه مشخص است متاسفانه این اتفاق نیفتاده. كمااینكه اگر همین الان هم این فیلم اكران می شد، شما احساس میكردید در همین سال میگذرد. آن زمان اما، انگار هیچ كس متوجه نشد كه من چه میگویم. اگر فساد وارد جامعهای شود آن جامعه پس رفت میكند، اعتماد و امنیت شغلی از بین میرود و خیلی تبعات دیگر.
و البته در سال های اخیر وضعیت نامناسب اقتصادی به حوزه سینما هم كشیده و باعث برهم خوردن ضوابط حرفهای اقتصاد سینما شده!
اتفاق بدی كه در سینمای ایران افتاد این بود كه سینمای ایران یكدفعه به شدت گران شد و همین گرانی فیلم باعث شد سینمای مستقل از بین برود. نمیدانم و ارتباطی هم به من ندارد كه پولهای كلانی كه وارد سینما شد از كجا منشا میگیرد. این دیگر كار ستادهای اجرایی است و آنها هستند كه باید بررسی كنند كه چند و چون این پولها چیست، اما ناراحتی من اینجاست كه چرا این قدر تمام توجهات روی سینماست! واقعیت این است كه كل سرمایه داخل سینما 200 میلیارد بیشتر نیست. این رقم عددی نیست كه ما بگوییم پولشویی در سینما انجام میشود. در واقع آدرس غلط به مردم داده اند ...
پس ساز و كاری هم نباید برای نظارت روی این پولها باشد؟
مگر نظارتی بر پولهایی كه در دیگر حوزهها خرج میشود هست؟ اقتصاد سینما به خودی خود نمیچرخد و حالا اگر بخش خصوصی را هم متهم به پولشویی كنیم كه آنها هم دیگر به این جریان ورود نمیكنند. چون احساس میكنند كه در اینجا همه را به یك چشم میرانند. گردش مالی سینما به عنوان یك هنرصنعت خیلی كوچك است. شما به صنایع دیگر نگاه كنید و مقایسه كنید. بهتر است كه مقوله پولشویی را وارد سینما نكنیم. چون كسانی كه مبادرت به این كار میكنند حوزههای وسیع تری برای این كار دارند. اساس پولشویی پول زیاد است و در سینما پول زیاد جابه جا نمیشود كه پولشویی صورت بگیرد.
فكر میكنید چرا در سینمای ایران فیلمهایی با رگههای سیاسی كه به مضامینی چون پشت پرده پولشویی و رانتخواری اشاره میكند كمتر ساخته میشود؟
حق دارند. مگر خود من در اكران فیلمم كم به مشكل برخوردم؟ سالنهای كمی را به فیلم من اختصاص دادند و حمایتی وجود نداشت. هر فیلمسازی به سرنوشت فیلم من نگاه میكند اصلا وارد این مقوله نمیشود. با همین رویه است كه تمام سینمای ما میشود فیلمهای كمدی و سینمای اجتماعی مان هم از كنار این مضامین میگذرند. واقعیت این است كه ما اصلا ژانر سیاسی در سینمای ایران نداریم و فیلمسازان ما بیشتر اجتماعی ساز هستند. «ماحی» هم فیلم سیاسی نبود. فیلم سیاسی یعنی فیلمی كه حرف و نقدش را تمام و كمال نسبت به جامعه و
زمانه اش بیان كند.
چرا ژانر سیاسی در سینمای ایران وجود ندارد؟
اینها را باید از متولیان سینمایی پیگیری كرد كه چرا! چرا فیلمسازان ما رغبت نمیكنند به این سمت بیایند!
بعد از ساخت فیلم «ماحی» مسیر كاری تان به چه سمت و سویی رفت؟
من به نوشتنم ادامه دادم و همواره در تلاش هستم كه بتوانم مقدمات تولید فیلمم را مهیا كنم. فیلمساز همیشه دوست دارد كه فیلم بسازد.
اصلیترین پیام فیلم تان «ماحی» چه بود؟
من میخواستم نسبت به وضعیت جامعه آن دوران هشدار دهم. میخواستم در این فیلم بگویم آقایان، پولشویی در دورانی اتفاق افتاد كه البته تبعاتی هم داشت، بیایید كاری كنید كه این موضوعات دوباره تكرار نشوند. اگر این مسائل ادامه پیدا كند تبدیل به دور باطل میشود و این دور باطل آسیبهای زیادی به همه ما میزند. اگر اوضاع خوب بود چرا من به عنوان یك فیلمساز باید سراغ چنین موضوعی میرفتم؟
حتما یك مسالهای وجود داشته كه من با آن همه سختی خودم را به دردسر انداختم. خودم را به دردسر انداختم و امروز درد همان درد است.
طوری كه اگر همین الان فیلم را ببینید انگار كه دیروز این فیلم ساخته شده
است .




