ابتدای نشست با سوال كاغذ شروع شد. راستش جمع‌بندی ما را از صحبت‌های دكتر محسن جوادی، معاون فرهنگی وزیر ارشاد خواسته باشید این‌كه فعلا خبر خاصی نیست و تا اطلاع ثانوی در به همان پاشنه سابق خواهد چرخید. به هر حال جماعت خبرنگار این‌قدر شامه خبری دارند كه بفهمند از صحبت‌های همین شكلی معاون فرهنگی ارشاد و معاون اول رئیس‌جمهور و بحث‌های حاشیه‌ای مشترك وزیر ارشاد و وزیر صنعت، چیز زیادی عاید نخواهد شد. این را هم بگوییم كه شب گذشته قرار بوده نشست مشتركی بین وزارتخانه‌های ارشاد و صنعت و معدن و تجارت درباره حل معضل كاغذ برگزار شود كه فعلا از جزئیات آن خبری در دست نیست.
اذعان آقای رئیس
غیر از این اما یكی دیگر از مهم‌ترین موضوعات نشست خبری، تبلیغات پرحجم انتشارات گاج و برندهای اقماری آن (طاقچه، گاجینو و گاج ماركت) در نمایشگاه و انتقاداتی بود كه اهالی رسانه و فرهنگ به آن وارد می‌كنند. این‌كه ظرفیت‌ها و استعدادهای تبلیغی و اجرایی نمایشگاه باید در اختیار ناشران عمومی باشد، نه ناشران كمك‌آموزشی كه سهم چندانی در فرهنگ و كتابخوانی ندارند و در سایر ایام سال هم چرخه مالی‌شان برقرار است. و اما پاسخ دكتر جوادی معاون فرهنگی وزارت ارشاد را - كه ریاست نمایشگاه كتاب تهران را هم به عهده دارد - بخوانید به انتقادی كه از زبان خبرنگار جام‌جم مطرح شد چه پاسخی داد: «ظرف یكی‌دو هفته آینده كل اطلاعات مالی نمایشگاه را اعلام می‌كنیم. جالب است پرفروش‌ترین ناشر نمایشگاه یك ناشر عمومی است نه یك ناشر دانشگاهی یا كمك‌آموزشی. البته همه ناشران برای ما عزیز هستند اما درخواست می‌‍‌کنم مقداری دقیق‌تر نگاه كنید. نگاه كنیم كه كل فروش نشر كمك‌آموزشی ما نسبت به نشر عمومی یا دانشگاهی چقدر است؟»
حالا در نشست كه فرصتش فراهم نشد ولی همین‌جا باید خدمت دكتر جوادی عرض كنیم مسؤولان نمایشگاه، آمار فروش تفكیكی بخش‌های مختلف را اعلام نمی‌كنند و به همین دلیل ما نمی‌دانیم مثلا هر یك از بخش‌های ناشران عمومی، دانشگاهی و كمك‌آموزشی چه سهمی از فروش كلی نمایشگاه را به خود اختصاص داده‌اند. البته ظاهرا دكتر خودش این اطلاعات تفكیكی را در اختیار دارد: «اینها را اگر نگاه كنید متوجه می‌شوید حداقل در زمینه فروش این‌گونه نیست. خواهش من این است كه بین فروش واقعی نمایشگاه و آنچه در تبلیغات نمایشگاه دیده‌اید تفاوت قائل شوید.» دكتر جوادی البته این را هم اضافه كرد كه معاونت در حال طی مسیری است كه ضمن احترام برای نشر آموزشی، نشر عمومی تقویت شود.
تبانی؟!
در ادامه اما صحبت‌های معاون اجرایی نمایشگاه در پاسخ به سوال ما و انحصار تبلیغات نمایشگاه توسط گاج و همكاری احتمالی شركت برنده مزایده تبلیغات با انتشارات مربوط هم جالب بود. آقای معاون اجرایی گفت: «شرکت ریحان‌فیلم قیمت‌های تبلیغات را به‌گونه‌ای بالا برد كه باقی ناشران آموزشی به این جمع‌بندی رسیدند كه در تبلیغات شركت نداشته باشند. از نظر ما كه قیمت‌ها عامدانه بالا رفته بود تا دیگران امكان حضور در تبلیغات را نداشته باشند.» اسماعیلی همچنین در پاسخ به این سوال ما كه احساس نمی‌كنید این مساله یك رویداد اتفاقی نیست و احیانا تفاهمی پشت ماجرا بوده است گفت: «از نظر ما این بحث درست است» بوده. اسماعیلی همچنین در پاسخ به این سوال كه آیا برای این كار یك تبادل مالی بین گاج و شركت مجری تبلیغات نمایشگاه (ریحان‌فیلم) اتفاق افتاده یا نه هم جواب صریحی می‌دهد: «متاسفانه همین طور است!»
تجدیدنظر می‌كنیم
رئیس و معاون اجرایی نمایشگاه اما نقدها را قبول دارند. اسماعیلی در ادامه توضیحاتش در نشست خبری می‌گوید: «دقیقا شما دارید حرف ما را می‌زنید. ما از این موضوع دفاع نمی‌كنیم. شركت مجری تخلف كرده و این موضوع برای سال آینده هم تجربه‌ای شد كه باید تجدیدنظری در رابطه با تبلیغات داشته باشیم.» معاون اجرایی نمایشگاه توضیحی هم درباره واگذاری تبلیغات نمایشگاه به شركت ریحان‌فیلم می‌دهد و می‌گوید: «امسال برای اولین بار تبلیغات را واگذاری كردیم. البته سابقه این موضوع به نمایشگاه سی‌ام بر می‌گردد. در آن دوره به دلیل استقرار در شهرآفتاب، قرار بود كل بسته تبلیغات و غرفه‌ها در اختیار شهرداری قرار بگیرد. در نمایشگاه سی‌ام با حمایت معاون فرهنگی وقت توانستیم بخش تبلیغات را از شهرداری بگیریم. سال گذشته كه به مصلی بازگشت داشتیم، تبلیغات را كمیته تبلیغات انجام داد و همه ناشران هم در آن مشاركت داشتند. خروجی كار منحصر به ناشران كمك‌آموزشی نبود و ناشران دیگری هم حضور داشتند. امسال چون تجربه اول واگذاری بود و ما هم زمان كافی نداشتیم 27 اسفند بود كه شركت ریحان‌فیلم، هزینه تبلیغات را به موسسه نمایشگاه‌ها پرداخت كرد. طبعا یك‌سری كارها از دست ما دررفت.»
مراکز ظاهرا جدا
اسماعیلی درباره نقدی كه به شیوه واگذاری و منحصر نشدن تبلیغات نمایشگاه به یك برند خاص می‌شود هم می‌گوید: «این را در شرایط و شیوه‌نامه تبلیغات پیش‌بینی كرده بودیم كه هر برندی نهایتا فقط تا 30 درصد امكان در اختیار گرفتن تبلیغات را داشته باشد ولی از نظر حقوقی در جریان هستید برندهای گاج، گاج‌ماركت، گاجینو و طاقچه مراكز جدایی هستند هرچند همه متعلق به یك برند خاص باشند. ما این سهم 30 درصد را قائل بودیم.» اسماعیلی معتقد است شركت ریحان‌فیلم در این مورد تخلف كرده است.
شك داشتیم نمایشگاه برگزار كنیم
بحث این‌قدر مهم و حساس است كه رئیس نمایشگاه هم تعریضی به آن داشته باشد و سفره دلش را باز كند كه این تخلف و انحراف از شیوه‌نامه مزایده توسط ریحان‌فیلم در چه بستری اتفاق افتاده است: «نكته اصلی شما درست است كه این كار با روح عدالت سازگار نیست منتها این را هم در نظر بگیرید كه این اتفاق در بستر چه فضایی اتفاق افتاد! ما تا روزهای پایانی كار اطمینان نداشتیم كه برای نمایشگاه بودجه داریم. شك داشتیم نمایشگاه را برگزار كنیم. ما باید چه مسیری می‌رفتیم كه این اطمینان را داشته باشیم كه نمایشگاه برگزار می‌‌شود یا نه! حتی بودجه معاونت یكی دو ساعت مانده به شب عید تخصیص پیدا كرد. در این فضا چقدر می‌توان تضمین كرد پولی به دست ما برسد. اینها را در كنار این موضوع تصور كنید كه شرایط خاص دیگری هم امسال برای ما پیش آمد!»
باقی نشست خبری به صحبت‌های رئیس و معاون اجرایی نمایشگاه می‌گذرد درباره بعضی اتفاقات و تخلف‌هایی كه در نمایشگاه رخ داده است، از ناشران گرفته تا جمع‌آوری بعضی كتاب‌ها توسط دیگر نهادها! بلندگوهای نمایشگاه هنوز دارند با غلظت و شدت گاجینو و گاج و گاج‌ماركت را تبلیغ می‌كنند. ما اما امیدواریم وعده مسؤولان نمایشگاه برای سال بعد محقق شود تا دیگر ناشران هم سهمی از بستر مساعد حال و هوای این روزهای فرهنگ داشته باشند. ناشرانی كه برخلاف ناشران دانشگاهی یا كمك‌آموزشی، نقش مستقیم و مهمی در گسترش فرهنگ كتابخوانی دارند و اگر قرار است اتفاقی برای فرهنگ عمومی بیفتد توسط این دسته از ناشران است نه ناشران دانشگاهی یا كمك‌آموزشی! به امید آن روز!