«جام‌جم» از مزایای کریدور شرق-غرب برای اقتصاد ایران گزارش می‌دهد
کریدور قدرت
دنیای جدیدی که پیش‌روی ماست با برهم‌کنش‌های قوی‌تری نسبت به یک دهه گذشته در حال تغییر است. از یک‌طرف، فناوری‌های مبتنی بر ادراک ماشین‌های الگوریتمی در حال تحول است و از سوی دیگر بسترهای سخت‌افزاری مانند بنادر، خطوط کشتیرانی، آبراهه‌های بین‌المللی، مناطق آزاد تجاری، شیوه‌های تامین مالی و زنجیره‌های تامین در حال منعطف‌سازی خود با الزامات جدید هستند.
این تحول، به معنای لزوم ادغام اقتصادهای منطقه‌ای و پیوستن این ائتلاف به مسیرهای اصلی تجارت جهانی است؛ به گونه‌ای که هزینه‌های انتقال سرمایه پایین بیاید و ادغام زنجیرهای تامین ممکن‌شود. کریدورها مهم‌ترین بستر برای متصل‌سازی مفصل‌های این پیوست محسوب می‌شوند. از این دریچه کشورها در پی توسعه کریدورهای منطقه‌ای هستند تا بتوانند جانمایی خود را در تجارت بین‌الملل مورد بازنگری قرار دهند. چین یکی از کشورهایی است که مهم‌ترین کریدورهای جهانی را با نگاه به مزیت‌های منطقه‌ای در آسیا به سمت آفریقا، اروپا و آمریکای‌جنوبی در قالب ابتکار کمربند ــ جاده توسعه داده است. گزارش موسسه مالی «استاندارد چارترد» در لندن نشان می‌دهد که درحال‌حاضر، پل زمینی جدید اورسیا، کریدور چین ــ مغولستان ــ روسیه، کریدور شبه‌جزیره هند و چین، کریدور بنگلادش ــ چین ــ هند ــ میانمار و کریدور چین ــ آسیای‌مرکزی ــ آسیای‌غربی مهم‌ترین کریدورهایی هستند که در بطن نظام توسعه بین‌الملل چین مورد توجه قرار دارند. استاندارد چارترد از این کریدورها به‌عنوان «کریدورهای قدرت» یاد کرده است.
چین به سمت غرب‌آسیا
اگر در شرق، در مرکز آسیا و در جنوب‌آسیا، چین به‌دنبال شرکای منطقه‌ای متصل به مرزهای خود می‌شود، در کریدوری که چین را به آسیای‌مرکزی متصل می‌کند، این کشور به‌دنبال شرکایی در غرب‌آسیاست. کریدورهای یادشده درمجموع محور آسیایی ــ اورسیایی اقتصاد آینده را در متن ابتکار کمربند ــ راه نشان می‌دهد؛ طرحی که چینی‌ها می‌خواهند نزدیک به یک‌تریلیون دلار در آن سرمایه‌گذاری‌کنند.
براساس آمارهای موجود چینی‌ها 22.38میلیارد دلار در انرژی، 16.37میلیارد در حمل‌ونقل، 7.15میلیارد دلار در فلزات، 4.61میلیارد دلار در خدمات رفاهی، 3.43میلیارد دلار در خدمات مشاوره املاک، 2.4میلیارد دلار در لجستیک، 1.49میلیارد دلار در صنایع‌شیمیایی، 450میلیون دلار در سلامت، 340میلیون دلار در فناوری، 240میلیون دلار در کشاورزی و 1.74میلیارد دلار در سایر حوزه‌ها در 22 کشور شامل ایران سرمایه‌گذاری کرده‌اند. بنابر اعلام سیداحسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران، سال گذشته و به‌دنبال سفر حجت‌الاسلام سیدابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور ایران و هیات همراه وی به چین، هشت پروژه چین در ایران قطعی شده است.
نقش ایران در کمربند- راه
کمربند ــ راه یک طرح بزرگ و فراگیر است که در مسیر اصلی تجارت جهانی واقع شده است؛ مسیری که از ایران می‌گذرد. نقشه‌های کمربند ــ راه که موسسه استاندارد چارترد آنها را منتشر کرده، نشان می‌دهند که کمربند ــ راه از اورومچی در غرب‌چین آغاز و از دو ناحیه وارد قزاقستان می‌شود. ناحیه اول از آلماتی در قزاقستان عبور می‌کند و از آنجا به بیشکک در قرقیزستان می‌رسد. سمرقند در تاجیکستان و عشق‌آباد در ترکمنستان مسیرهای دیگری هستند که کمربند ــ راه تا قبل از ورود به ایران از آنها می‌گذرد. از عشق‌آباد، این کمربند وارد نواحی شمال‌شرق ایران می‌شود و به سمت تهران حرکت می‌کند. پس از ورود به تهران، دو مسیر دیگر ایجاد می‌شود. مسیر اول از نواحی شمالی ایران به بندرعباس در جنوب‌ایران امتداد می‌یابد و مسیر بعدی از تهران به نواحی شمال ترکیه می‌رسد. مسیر دیگری هم از داخل ترکیه به ریاض در عربستان‌سعودی کشیده می‌شود. ناحیه دوم این مسیر هم از اورومچی در چین به شکل مستقیم وارد قزاقستان و در نهایت به بندر اکتائو در شمال‌شرق دریای‌خزر ختم می‌شود. در نتیجه دریای خزر در شمال ایران و خلیج‌فارس در جنوب‌ایران مرکز توزیع کمربند ــ راه به سمت غرب و جنوب‌غرب آسیا محسوب می‌شوند.
مزایای کریدوری برای ایران
برخلاف دولت‌های گذشته، دولت سیزدهم تجارت خارجی خود را بر 15 کشور همسایه متمرکز کرده است. مجموع تجارت خارجی ایران در سال 1401 به 112میلیارد و 900میلیون دلار می‌رسید، درحالی‌که 59میلیارد دلار یعنی 53درصد آن به 15 کشور همسایه اختصاص یافته بود. این در شرایطی است که ایران در سال 1400، 51درصد از تجارت خارجی 102میلیارد دلاری خود را به همسایگان اختصاص داده بود. کمربند ــ راه با تکمیل اتصال چین به جنوب‌اروپا، شمال‌آفریقا و جنوب‌غرب اروپا از طریق ایران و ترکیه، می‌تواند زمینه بهره‌مندی ایران از خطوط کشتیرانی و حمل‌ونقل ریلی برای تجارت با چند قاره و ازجمله مهم‌ترین بنادر چین مهیا می‌کند. ضمن این‌که دسترسی به دریاها از طریق کریدورهای توسعه‌یافته بندری و ریلی یک مزیت برای ایران از طریق راه بندر اکتائو به‌سوی چین و عشق‌آباد به‌سوی چین محسوب می‌شود. درهمین‌حال، در داخل کریدور شمال ــ جنوب هم امکان استفاده از مسیر بندر سالیانکا در آستاراخان به سمت سن‌پترزبورگ و صادرات کالا از روسیه به جنوب ایران در بندرعباس و از طریق کریدور شرق به غرب وجود دارد؛ مسیری که تجارت ایران از طریق دریا را به کمتر از 25 روز می‌رساند. تجارت با چین از مسیر دریا هم بین 20 تا 25 روز قابل انجام است.
پیام عابدی - گروه اقتصادچین به سمت غرب‌آسیا
اگر در شرق، در مرکز آسیا و در جنوب‌آسیا، چین به‌دنبال شرکای منطقه‌ای متصل به مرزهای خود می‌شود، در کریدوری که چین را به آسیای‌مرکزی متصل می‌کند، این کشور به‌دنبال شرکایی در غرب‌آسیاست. کریدورهای یادشده درمجموع محور آسیایی ــ اورسیایی اقتصاد آینده را در متن ابتکار کمربند ــ راه نشان می‌دهد؛ طرحی که چینی‌ها می‌خواهند نزدیک به یک‌تریلیون دلار در آن سرمایه‌گذاری‌کنند.
براساس آمارهای موجود چینی‌ها 22.38میلیارد دلار در انرژی، 16.37میلیارد در حمل‌ونقل، 7.15میلیارد دلار در فلزات، 4.61میلیارد دلار در خدمات رفاهی، 3.43میلیارد دلار در خدمات مشاوره املاک، 2.4میلیارد دلار در لجستیک، 1.49میلیارد دلار در صنایع‌شیمیایی، 450میلیون دلار در سلامت، 340میلیون دلار در فناوری، 240میلیون دلار در کشاورزی و 1.74میلیارد دلار در سایر حوزه‌ها در 22 کشور شامل ایران سرمایه‌گذاری کرده‌اند. بنابر اعلام سیداحسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران، سال گذشته و به‌دنبال سفر حجت‌الاسلام سیدابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور ایران و هیات همراه وی به چین، هشت پروژه چین در ایران قطعی شده است.
نقش ایران در کمربند- راه
کمربند ــ راه یک طرح بزرگ و فراگیر است که در مسیر اصلی تجارت جهانی واقع شده است؛ مسیری که از ایران می‌گذرد. نقشه‌های کمربند ــ راه که موسسه استاندارد چارترد آنها را منتشر کرده، نشان می‌دهند که کمربند ــ راه از اورومچی در غرب‌چین آغاز و از دو ناحیه وارد قزاقستان می‌شود. ناحیه اول از آلماتی در قزاقستان عبور می‌کند و از آنجا به بیشکک در قرقیزستان می‌رسد. سمرقند در تاجیکستان و عشق‌آباد در ترکمنستان مسیرهای دیگری هستند که کمربند ــ راه تا قبل از ورود به ایران از آنها می‌گذرد. از عشق‌آباد، این کمربند وارد نواحی شمال‌شرق ایران می‌شود و به سمت تهران حرکت می‌کند. پس از ورود به تهران، دو مسیر دیگر ایجاد می‌شود. مسیر اول از نواحی شمالی ایران به بندرعباس در جنوب‌ایران امتداد می‌یابد و مسیر بعدی از تهران به نواحی شمال ترکیه می‌رسد. مسیر دیگری هم از داخل ترکیه به ریاض در عربستان‌سعودی کشیده می‌شود. ناحیه دوم این مسیر هم از اورومچی در چین به شکل مستقیم وارد قزاقستان و در نهایت به بندر اکتائو در شمال‌شرق دریای‌خزر ختم می‌شود. در نتیجه دریای خزر در شمال ایران و خلیج‌فارس در جنوب‌ایران مرکز توزیع کمربند ــ راه به سمت غرب و جنوب‌غرب آسیا محسوب می‌شوند.
مزایای کریدوری برای ایران
برخلاف دولت‌های گذشته، دولت سیزدهم تجارت خارجی خود را بر 15 کشور همسایه متمرکز کرده است. مجموع تجارت خارجی ایران در سال 1401 به 112میلیارد و 900میلیون دلار می‌رسید، درحالی‌که 59میلیارد دلار یعنی 53درصد آن به 15 کشور همسایه اختصاص یافته بود. این در شرایطی است که ایران در سال 1400، 51درصد از تجارت خارجی 102میلیارد دلاری خود را به همسایگان اختصاص داده بود. کمربند ــ راه با تکمیل اتصال چین به جنوب‌اروپا، شمال‌آفریقا و جنوب‌غرب اروپا از طریق ایران و ترکیه، می‌تواند زمینه بهره‌مندی ایران از خطوط کشتیرانی و حمل‌ونقل ریلی برای تجارت با چند قاره و ازجمله مهم‌ترین بنادر چین مهیا می‌کند. ضمن این‌که دسترسی به دریاها از طریق کریدورهای توسعه‌یافته بندری و ریلی یک مزیت برای ایران از طریق راه بندر اکتائو به‌سوی چین و عشق‌آباد به‌سوی چین محسوب می‌شود. درهمین‌حال، در داخل کریدور شمال ــ جنوب هم امکان استفاده از مسیر بندر سالیانکا در آستاراخان به سمت سن‌پترزبورگ و صادرات کالا از روسیه به جنوب ایران در بندرعباس و از طریق کریدور شرق به غرب وجود دارد؛ مسیری که تجارت ایران از طریق دریا را به کمتر از 25 روز می‌رساند. تجارت با چین از مسیر دریا هم بین 20 تا 25 روز قابل انجام است.
