جلوگیری از تخریب مهم‌تر از کاشت درخت
چند سالی می‌شود که دولت با سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف مانند تولید، کشاورزی و انرژی‌های تجدیدپذیر تلاش می‌کند تا اقتصاد ملی را متنوع کند و اتکای خود به صادرات نفت را به‌تدریج کاهش دهد.
در میان منابع درآمدزا برای دولت باید به جنگل‌ها اشاره کنیم؛ ثروتی که در صورت توجه به آن می‌تواند ادامه‌دار باشد. با این تفاسیر معلوم نیست چرا دست روی هر قسمت از محیط‌زیست که گذاشته می‌شود فقط صدای ناله آن بلند می‌شود و زخم و دمل‌هایی که سال‌ها نادیده گرفته شده حالا باعث شده‌اند تا نتوان نسخه‌ای سریع و شفا‌بخش برای درمان آنها تجویز کرد.
آمارها نشان می‌دهد از ابتدای سده بیستم تاکنون ۴۳ درصد از جنگل‌های کشور از بین رفته و بیشتر مناطق جنگلی باقیمانده، در رشته کوه‌های البرز، در نزدیکی دریاچه خزر و در رشته کوه‌های زاگرس است. آنچه مهم است این‌که دیگر جنگل بکری در ایران نمی‌توان یافت و هرچه هست به‌نوعی زخم‌خورده حضور انسان است. درست از زمانی که واژه «توسعه» به ایران رسید، حذف جنگل‌ها هم شروع شد و این بازی به اوایل دهه 40 باز‌می‌گردد.
بیشتر جنگل‌های ایران در نواحی شمالی و در سواحل جنوبی دریاچه خزر قرار دارد و این جنگل‌ها دارای آب و هوای معتدل مرطوب بوده و از شرق استان اردبیل تا استان خراسان‌شمالی، به‌ویژه در سه استان گیلان، مازندران و گلستان ادامه دارد.
برآوردها نشان می‌دهد حدود سه میلیون هکتار جنگل در دامنه شمالی رشته کوه‌های البرز و استان‌های ساحلی خزر وجود دارد. به همین میزان جنگل هم در سایر نقاط کشور وجود دارد اما نکته حائز‌اهمیت این‌که از این جنگل‌ها فقط ۱/۳ میلیون هکتار قابل بهره‌برداری صنعتی است و بقیه جنگل‌ها به‌دلیل عدم نگهداری مناسب یا آسیب‌های طبیعی مورد بهره‌برداری قرار نمی‌گیرد. نام قدیم گرگان «هیرکان» بوده، به همین دلیل نام جنگل‌های این منطقه به هیرکانی معروف شده است. این جنگل از گرگان تا گیلان، آستارا و آذربایجان ادامه دارد و به جنگل‌های بارانی هم معروف است. جنگل‌های دریایی حرا و چندل یا مانگرو که با جزر و مد دریا رشد و نمو یافته، اکنون به‌دلیل بی‌توجهی در حال نابودی است. جنگل قره‌داغ یا ارسباران به‌دلیل رطوبت رود ارس ایجاد شده و درختان این جنگل و حیواناتی که در آن زیست می‌کنند؛ منحصربه‌فرد هستند اما متأسفانه این جنگل‌ها نیز در حال نابودی است.
فرسایش خاک و تحلیل رفتن پوشش گیاهی در مناطق مختلف به‌واسطه بهره‌برداری بی‌رویه و تدابیر کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای کند شدن و توقف این جریان بسیار مهم است. در مرحله نخست باید جلوی تخریب‌ها را گرفت و تحقیقات وسیعی با اقدام و عمل در زمینه احیای جنگل‌ها و مراتع اجرایی شود.
یکی از اشتباهات در کشور ما ارائه طرح‌های بدون کارشناسی است که از همان ابتدا اشکالات آن رفع نمی‌شود و پس از پنج سال می‌گویند طرح یا پروژه موفق نبود. زیربنای توسعه پایدار ابتدا فرهنگ و پس از آن محیط‌زیست و منابع طبیعی است و باید به‌جای گسترش ساختمان، کارخانه، جاده و طرح‌های غیرکارشناسی به توسعه پایدار بازگردیم. جنگل‌ها از حیث تأمین مواد غذایی جامعه، مصنوعات چوبی، محصولات کاغذی، تأمین بسیاری از مایحتاج عمومی جامعه، جلوگیری از فرسایش و از بین رفتن خاک و حفظ آب و نزولات آسمانی، نقش مهمی در اکوسیستم‌های طبیعی ایفا می‌کنند؛ بنابراین تلاش برای جلوگیری از نابودی این منابع برای حفظ حیات انسان و کسب درآمد از این منابع طبیعی، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
رضا نقیلو - کارشناس محیط‌زیست
آمارها نشان می‌دهد از ابتدای سده بیستم تاکنون ۴۳ درصد از جنگل‌های کشور از بین رفته و بیشتر مناطق جنگلی باقیمانده، در رشته کوه‌های البرز، در نزدیکی دریاچه خزر و در رشته کوه‌های زاگرس است. آنچه مهم است این‌که دیگر جنگل بکری در ایران نمی‌توان یافت و هرچه هست به‌نوعی زخم‌خورده حضور انسان است. درست از زمانی که واژه «توسعه» به ایران رسید، حذف جنگل‌ها هم شروع شد و این بازی به اوایل دهه 40 باز‌می‌گردد.
بیشتر جنگل‌های ایران در نواحی شمالی و در سواحل جنوبی دریاچه خزر قرار دارد و این جنگل‌ها دارای آب و هوای معتدل مرطوب بوده و از شرق استان اردبیل تا استان خراسان‌شمالی، به‌ویژه در سه استان گیلان، مازندران و گلستان ادامه دارد.
برآوردها نشان می‌دهد حدود سه میلیون هکتار جنگل در دامنه شمالی رشته کوه‌های البرز و استان‌های ساحلی خزر وجود دارد. به همین میزان جنگل هم در سایر نقاط کشور وجود دارد اما نکته حائز‌اهمیت این‌که از این جنگل‌ها فقط ۱/۳ میلیون هکتار قابل بهره‌برداری صنعتی است و بقیه جنگل‌ها به‌دلیل عدم نگهداری مناسب یا آسیب‌های طبیعی مورد بهره‌برداری قرار نمی‌گیرد. نام قدیم گرگان «هیرکان» بوده، به همین دلیل نام جنگل‌های این منطقه به هیرکانی معروف شده است. این جنگل از گرگان تا گیلان، آستارا و آذربایجان ادامه دارد و به جنگل‌های بارانی هم معروف است. جنگل‌های دریایی حرا و چندل یا مانگرو که با جزر و مد دریا رشد و نمو یافته، اکنون به‌دلیل بی‌توجهی در حال نابودی است. جنگل قره‌داغ یا ارسباران به‌دلیل رطوبت رود ارس ایجاد شده و درختان این جنگل و حیواناتی که در آن زیست می‌کنند؛ منحصربه‌فرد هستند اما متأسفانه این جنگل‌ها نیز در حال نابودی است.
فرسایش خاک و تحلیل رفتن پوشش گیاهی در مناطق مختلف به‌واسطه بهره‌برداری بی‌رویه و تدابیر کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای کند شدن و توقف این جریان بسیار مهم است. در مرحله نخست باید جلوی تخریب‌ها را گرفت و تحقیقات وسیعی با اقدام و عمل در زمینه احیای جنگل‌ها و مراتع اجرایی شود.
یکی از اشتباهات در کشور ما ارائه طرح‌های بدون کارشناسی است که از همان ابتدا اشکالات آن رفع نمی‌شود و پس از پنج سال می‌گویند طرح یا پروژه موفق نبود. زیربنای توسعه پایدار ابتدا فرهنگ و پس از آن محیط‌زیست و منابع طبیعی است و باید به‌جای گسترش ساختمان، کارخانه، جاده و طرح‌های غیرکارشناسی به توسعه پایدار بازگردیم. جنگل‌ها از حیث تأمین مواد غذایی جامعه، مصنوعات چوبی، محصولات کاغذی، تأمین بسیاری از مایحتاج عمومی جامعه، جلوگیری از فرسایش و از بین رفتن خاک و حفظ آب و نزولات آسمانی، نقش مهمی در اکوسیستم‌های طبیعی ایفا می‌کنند؛ بنابراین تلاش برای جلوگیری از نابودی این منابع برای حفظ حیات انسان و کسب درآمد از این منابع طبیعی، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
رضا نقیلو - کارشناس محیط‌زیست
